Entree

|

Overheid Organisaties

|

Bijwerkingen

|

Vaccins

|

Medicijnen

|

Landen

|

Immuniteit

|

Artikelen

|

Contact
 
 

     
     
 

 

Vaccin Janssen is met één prik effectief: 'Wij hebben het aangedurfd'

 
    Het Parool - Stephen Friedrichts & Chris van Mersbergen 29 januari 2021  
       
    Met één prik beschermd tegen corona, het lukt geen enkele farmaceut, op één  
    na: Janssen uit Leiden. Uit vrijdag gepubliceerde cijfers blijkt het vaccin  
    gemiddeld genomen 66 procent effectief te zijn tegen corona. Hoe een  
    Nederlands idee de gamechanger zou kunnen zijn.  
       
    Het vaccin scoort vooral enorm goed tegen een ernstig ziekteverloop, aldus Janssen. Tijdens  
    de vaccinproeven - waaraan 44.000 proefpersonen deelnamen - belandde niemand die het  
    vaccin had gekregen wegens corona in het ziekenhuis. Ook kwam niemand te overlijden. Dat  
    geldt ook, zo benadrukt de farmaceut, voor proefpersonen die besmet raakten met de Zuid-  
    Afrikaanse of Braziliaanse mutatie van het virus.  
       
    En dat is een opluchting voor Hanneke Schuitemaker, viroloog van beroep en onderzoeksleider  
    bij Janssen Vaccines. Ze geeft het grif toe: het afgelopen jaar heeft ze best wat nachten  
    wakker gelegen. Ze droeg de inhoudelijke verantwoordelijkheid voor de beslissing om te  
    werken aan een coronavaccin waarbij slechts één prik volstaat. Een unicum in vaccinland, zo’n  
    beetje alle vaccinprojecten gaan immers uit van twee prikken.  
       
    'Risico op falen'  
    En dus voelde het de afgelopen maanden soms alsof ze tegen het verkeer inreed op een  
    eenrichtingsweg, zegt Schuitemaker. Een route die niet zonder risico is. “Je weet dat je de  
    nodige extra bochtjes moet maken als blijkt dat iets niet klopt. Maar één prik heeft zoveel  
    voordelen dat we dachten: we móeten het proberen. Met natuurlijk het risico dat we zouden  
    falen.”  
       
    Ergens is het best gek: het vaccin van Janssen lijkt enorm veel op dat van de Zweeds-Britse  
    farmaceut AstraZeneca, dat door onderzoekers van de universiteit van Oxford is ontwikkeld en  
    onder meer in het Verenigd Koninkrijk al op de markt is. Beide ‘virale vectorvaccins’ brengen  
    een onschuldig verkoudheidsvirus aangekleed met het gen dat codeert voor het spike-eiwit van  
    corona, naar binnen, zodat het lichaam heel even het spike-eiwit gaat maken dat vervolgens  
    daartegen antistoffen opwekt. Maar waar het Oxfordvaccin twee prikken nodig heeft, doet  
    Janssen het dus met eentje.  
       
    Die discrepantie is waarschijnlijk te verklaren door de opzet van de dierproeven, waarbij het  
    vaccin voor het eerst werd getest op apen, vermoedt Schuitemaker. Bij die proeven met het  
    Janssen-vaccin bleek dat relatief weinig antistoffen nodig waren voor een goede bescherming  
    tegen corona. En als dat bij apen zo blijkt te zijn, zo klonk de hypothese, waarom dan niet voor  
    mensen?  
       
    “Het waren nogal wat aannames,” erkent Schuitemaker. “Maar wij hebben het aangedurfd. Als  
    we zouden falen, konden we altijd nog terugvallen op proeven met twee prikken.”  
       
    Milder ziekteverloop  
    Daarvoor lijkt vooralsnog geen reden, hoewel de resultaten door de gemuteerde varianten nu  
    lager uitvallen dan wellicht vooraf was gehoopt. Vooral de Zuid-Afrikaanse variant van het  
    coronavirus is een lastige om te bestrijden, zo blijkt: slechts in iets meer dan de helft van de  
    gevallen biedt het Janssen-vaccin daartegen bescherming. Wel zorgt de prik ervoor dat het  
    ziektebeeld in bijna alle gevallen aanzienlijk milder verloopt, als toch besmetting volgt.  
       
    Deskundigen in Nederland en ver daar buiten zijn daarom hoopvol gestemd over het Janssen-  
    vaccin. De Amerikaanse viroloog Florian Krammer noemt het zelfs ‘het vaccin dat mogelijk de  
    grootste invloed zal hebben op bestrijding van de pandemie’. Ook de Nederlandse regering is  
    enthousiast over de ontwikkelingen bij Janssen. Zo zeer zelfs, dat minister De Jonge  
    (Volksgezondheid) begin december besloot 3,4 miljoen extra doses van het vaccin in te kopen.  
    Dat komt bovenop de 7,9 miljoen vaccins waar Nederland conform de Europese afspraken al  
    recht op had.   
       
    Een ingewijde op het Binnenhof noemt die extra bestelling niet verrassend: “Wellicht speelde  
    ook wat chauvinisme mee, maar afgelopen zomer liet De Jonge al doorschemeren dat Janssen  
    één van de vaccins was die hij er per se bij wilde hebben.”   
       
    Voordelen  
    De voordelen van die ene prik zijn dan ook makkelijk te benoemen. Het is goedkoper (kosten  
    per doses: circa 7 euro, de kosten van de Moderna- en Pfizer-vaccins bedragen voor twee  
    prikken circa 40 euro), makkelijker qua logistiek en mensen zijn nu eenmaal, zo weet  
    Schuitemaker, niet altijd even vaccintrouw. Die tweede prik wordt dan ook lang niet altijd  
    gehaald, leert de ervaring.  
       
    Daar komt nu nog een immens voordeel bij. Sinds de mogelijk besmettelijkere Britse variant  
    Europa in een angstgreep houdt, kiezen steeds meer landen ervoor om de tweede prik bij de al  
    toegelaten vaccins uit te stellen. Ook minister De Jonge heeft aangekondigd dat de pauze  
    tussen de twee prikken van het Pfizer-vaccin wordt uitgerekt van drie naar zes weken.  
       
    Het lijkt een verantwoord risico. Maar, zo zeggen deskundigen in koor, keihard bewijs  
    ontbreekt. En mutanten liggen op de loer. Ook voor de vaccins van andere farmaceuten moet  
    de ingewikkelde knoop over het moment van de tweede prik worden doorgehakt.  
       
    Één prik  
    Behalve bij Janssen, dus. Het kan dus zomaar het enige vaccin worden waarbij straks  
    wetenschappelijk vaststaat dat één prik volstaat. Naar verwachting doet Janssen in februari een  
    aanvraag voor noodgebruik bij de FDA, de Amerikaanse instantie die gaat over goedkeuring  
    van vaccins.  
       
    Direct daarna volgt het EMA, de Europese evenknie. Als alles meezit, kan Nederland in het  
    tweede kwartaal gaan prikken met de Janssen-vaccins. Het is dan het vierde vaccin op de  
    Europese markt: Pfizer, Moderna en AstraZeneca gingen de Leidse farmaceut al voor.  
       
    Zorgen dat het Janssen-vaccin dan helemaal niet meer nodig is, heeft Schuitemaker niet. “Wij  
    zijn heel erg gericht op de westerse wereld, iedereen heeft de mouwen al opgestroopt. Maar op  
    het zuidelijk halfrond is nauwelijks nog een prik gezet. Als je uitgaat van twee shots, heb je 16  
    miljard doses nodig om de hele wereld te vaccineren. Als je uit kunt gaan van één shot, zijn het  
    er een stuk minder.”  
       
    Het Parool - Stephen Friedrichts & Chris van Mersbergen 29 januari 2021  
       
 
     
     
 

 

Leids coronavaccin van Janssen beschermt voor 66 procent tegen

 
    COVID-19  
    Nu.nl 29 januari 2021  
       
    Het coronavaccin dat door farmaceut Janssen uit Leiden is ontwikkeld, biedt 66  
    procent bescherming tegen COVID-19, meldt moederbedrijf Johnson & Johnson  
    vrijdag op basis van proeven. Nederland heeft 11,3 miljoen doses van dit vaccin  
    besteld.  
       
    Het percentage is flink lager dan bij de al goedgekeurde vaccins van Pfizer/BioNTech en  
    Moderna. Die bieden volgens onderzoek ongeveer 90 procent bescherming.  
       
    Volgens Johnson & Johnson biedt het vaccin van Janssen wel voor 85 procent bescherming  
    tegen ernstige COVID-19.  
       
    Uit proeven in de Verenigde Staten kwam naar voren dat het vaccin gemiddeld voor 72 procent  
    effectief was. Uit de wereldwijde testen, waarbij het vaccin ook op meerdere varianten werd  
    getest, bleek het vaccin 66 procent bescherming te bieden.  
       
    In Zuid-Afrika, waar een zorgwekkende variant van het virus circuleert (ook wel de Zuid-  
    Afrikaanse variant of mutatie genoemd), was het beschermingsniveau van het Janssen-vaccin  
    57 procent. Dat betekent volgens de fabrikant dat het vaccin goed werkt tegen deze variant.  
    Wereldgezondheidsorganisatie WHO eist een minimale werkzaamheid van 50 procent.  
       
    Aan de klinische proeven deden in totaal 43.783 deelnemers mee. Een deel kreeg het vaccin  
    toegediend en een ander deel een zoutoplossing als placebo. Van alle proefpersonen hoefde  
    niemand op de intensive care opgenomen te worden of aan de beademing gelegd te worden.  
       
    Eén prik is voldoende  
    Het Janssen-vaccin is gebaseerd op een verkoudheidsvirus dat bij mensen voorkomt. Dit virus  
    is aangepast, zodat je er niet ziek van kunt worden én het ervoor zorgt dat er in het lichaam  
    stukjes van het coronavirus worden aangemaakt. Die stukjes zorgen ervoor dat je afweer  
    opbouwt.  
       
    De prik lijkt sterk op het vaccin van AstraZeneca, met als verschil dat het AstraZeneca-vaccin  
    een virus bevat dat voorkomt bij chimpansees.  
       
    Als alles meezit, komt het Janssen-vaccin in maart beschikbaar. Nederland krijgt in eerste  
    instantie drie miljoen doses waarmee verschillende groepen worden ingeënt. Bij dit vaccin is  
    één dosis voldoende.  
       
    Het volledige artikel: Nu.nl 29 januari 2021  
       
 
     
     
 

 

RNA in Covid-19 vaccin geen probleem voor ons DNA

 
    Scientias - Monique Siemsen 9 januari 2021  
    Bron: Interview prof. dr. A.L.W. Huckriede, hoogleraar Vaccinologie UMCG  
    Iedereen die zich zorgen maakt over de vaccins tegen COVID-19, kan écht  
    gerust zijn: veranderingen aan het menselijk DNA zijn simpelweg niet mogelijk  
    en ook op de lange termijn zijn we veilig.  
       
    Bijna een jaar heeft de wereld erop gewacht. Maar nu deze week de vaccinaties dan eindelijk  
    zijn begonnen, is er ook nog steeds veel wantrouwen en ongerustheid. Maar liefst 1 op de 4  
    Nederlanders wil zich niet laten inenten tegen COVID-19. Er zijn verschillende redenen. Ten  
    eerste vraagt men zich af of er per ongeluk of zelfs expres geen ongewenst materiaal wordt  
    geïnjecteerd. Het vaccin is immers een RNA-vaccin. Met andere woorden: welke invloed kan dit  
    genetisch materiaal hebben op ons eigen DNA?  
       
    Ons DNA het haasje door RNA in vaccin?  
    Het antwoord is: helemaal geen. Zelfs al zouden overheden of de farmaceutische industrie  
    snode bedoelingen hebben, het is onmogelijk dat dit vaccin ons DNA aantast of verandert.  
    Professor in de vaccinologie dr. Anke Huckriede van de Universiteit Groningen verklaart dit als  
    volgt. “Het RNA in het vaccin is chemisch samengesteld genetisch materiaal, dat eigenlijk niets  
    te maken heeft met het menselijk DNA. Het RNA kan het DNA simpelweg niet beïnvloeden. Dat  
    is gewoon niet mogelijk. Het DNA bevindt zich in onze celkernen, het RNA van het vaccin in de  
    cellichamen. Er vindt daar dus geen overdracht plaats tussen de twee materialen.”  
       
    “Bovendien gaat dit niet het eerste RNA-materiaal zijn dat we ooit in ons lichaam krijgen. Ieder  
    virus zorgt dat we RNA binnen krijgen, als je een simpele snotneus hebt van een virusje, heb  
    je ook virus-RNA in je lijf. Op zijn best krijg je dat misschien maar 5 keer per jaar, maar als je  
    jonge kinderen hebt, kan het tientallen keren per jaar voorkomen dat RNA-materiaal van een  
    virus je lichaam infiltreert. Het is dus niet zo dat het menselijk lichaam nu voor het eerst  
    kennismaakt met RNA materiaal. Dat heeft je lichaam al vele keren gedaan in je leven.” De  
    professor concludeert dan ook: “Genetische modificatie van ons menselijk DNA door het RNA-  
    vaccin kan niet plaatsvinden.”  
       
    Angst op bijwerkingen lange termijn niet reëel  
    De angst voor gerommel met ons DNA is echter niet het enige zorgenkindje van de vaccin-  
    tegenstanders. Ook is er de vrees dat wellicht alles prima lijkt te gaan op de korte termijn,  
    maar dat we weinig weten van de gevolgen van het vaccin op ons lichaam op de lange termijn.  
    Met andere woorden: hoe zit het met de bijwerkingen? Weten we daar wel voldoende van?  
    Huckriede meent van wel. “De kans op bijwerkingen op de lange termijn met welk virusvaccin  
    dan ook, is zeer klein. Dat komen we eigenlijk haast nooit tegen. Dat is ook logisch. Een vaccin  
    is iets heel anders dan een medicijn. Een medicijn krijg je voorgeschreven in een bepaalde  
    dosis en komt regulier het lichaam binnen. Dan kan het zijn dat bij langdurig gebruik,  
    bepaalde stoffen zich gaan ophopen in het lichaam en er een giftige uitwerking ontstaat.”  
       
    “Dat ligt heel anders bij een vaccin. Een vaccin krijg je slechts één of tweemaal toegediend in  
    een zeer kleine dosis. Dat vaccin is binnen twee weken helemaal uit het lichaam verdwenen  
    door middel van urine en ontlasting. Het vaccin hóeft ook helemaal niet langer in het lichaam  
    te blijven, want het heeft alleen de taak het immuunsysteem wakker te maken en tegen een  
    bepaald virus actief te maken. Zodra het dat gedaan heeft, kan het weg. Het vaccin met de  
    lichaamsvreemde eiwitten wordt dus geïnjecteerd, het immuunsysteem reageert en wordt  
    gestimuleerd antistoffen tegen de indringer aan te maken. Dan zit de taak van het vaccin erop  
    en kan het door het lichaam worden afgescheiden.”  
       
    Snel vaccin, onbetrouwbaar vaccin?  
    Rest nog wel de vraag die velen bezighoudt: hoe kan een vaccin dat slechts een jaar nodig had  
    om ontwikkeld te worden, nu net zo veilig zijn als een vaccin waaraan 4 of 5 jaar gewerkt is?  
    Dat wekt bijna de indruk dat er olifantenpaadjes zijn genomen en die zouden wel eens ten  
    koste kunnen gaan van onze gezondheid. Dat is niet het geval volgens Huckriede “De snelle  
    beschikbaarheid heeft niets te maken met de kwaliteit van de klinische proeven. Net als ieder  
    ander vaccin is ook dit vaccin eerst op dieren getest en daarna in 3 verschillende fases op  
    mensen. Zo’n 30.000 tot 40.000 mensen zijn geïnjecteerd met dit vaccin en alle procedures zijn  
    net zo nauwkeurig verlopen als anders.” De professor noemt verschillende redenen waarom het  
    vaccin tegen COVID-19 dan wel zo snel beschikbaar kon zijn. “Ten eerste was het niet nodig  
    om vanaf 0 te beginnen. Er was al een goed vaccin beschikbaar tegen twee andere  
    coronavirussen, MERS en SARS-1, waaraan COVID-19 verwant is. De vaccins tegen MERS en  
    SARS-1 werden echter nooit gebruikt, want die ziekte verspreidde zich toen niet zo snel als  
    aanvankelijk gevreesd werd.” De kennis opgedaan bij ontwikkeling van die vaccins kwam nu  
    mooi van pas. Dat heeft ontzettend veel onderzoekstijd gescheeld.”  
       
    Urgentie zorgde voor snelle administratie  
    “Maar dat is niet het enige. Je moet niet vergeten dat er bij de ontwikkeling van een vaccin dat  
    minder urgent is, een ontzettende hoeveelheid administratieve afwikkeling komt kijken. Die  
    registratie gaat normaliter niet in de hoogste versnelling. Dat heeft ook te maken met de  
    financiën natuurlijk. Een vaccin ontwikkelen kost veel geld en zowel bedrijven als overheden  
    gaan voorzichtig om met de investeringen in vaccins. Soms duurt het dus al maanden, voordat  
    je van de ene fase naar de andere mag. Dat was hier gelukkig niet het geval. Vanwege de  
    hoge urgentie, speelden deze tijdrovende factoren veel minder. Er was sprake van een  
    zogeheten rolling review: terwijl de administratieve afwikkeling van de ene testfase nog in gang  
    was, kon de volgende testfase al worden ingezet. De beschikbaarstelling van geld en het  
    verkorten van administratieve trajecten zijn dus ook merendeels debet aan de snelle  
    ontwikkeling van dit vaccin,” besluit Huckriede.  
       
    Terwijl 25% van de Nederlanders zich in de komende maanden zal buigen over bovenstaande  
    overwegingen, verheugt het merendeel van de Nederlanders zich echter al op de prik die het  
    gewone sociale leven weer snel mogelijk zal maken.  
       
    Het volledige artikel: Scientias - Monique Siemsen 9 januari 2021.  
    Bron: Interview prof. dr. A.L.W. Huckriede, hoogleraar Vaccinologie UMCG  
       
 
     
     
 

 

'Winnende formule' Oxfordvaccin is goed nieuws voor Nederland

    Het Parool - Chris van Mersbergen 28 december 2020
     
    De belofte van AstraZeneca-topman Pascal Soriot dat de ‘winnende formule’ is
    gevonden om met het Oxfordvaccin een effectiviteit van 95 procent te bereiken,
    zou ook voor Nederland héél goed nieuws zijn. Alleen al in het eerste kwartaal
    van 2021 verwacht het kabinet 4,5 miljoen doses van dit vaccin.
     
    Soriot zei zondag in een interview met The Sunday Times dat het in Oxford ontwikkelde vaccin
    net als ‘concurrenten’ Pfizer-BioNTech en Moderna een effectiviteit van rond de 95 procent zou
    kunnen bereiken. Dat zou betekenen dat 95 van de 100 mensen die het vaccin nemen, niet
    ziek worden van het coronavirus.
     
    Het vaccin van AstraZeneca, dat momenteel wordt geëvalueerd door de Britse toezichthouder,
    biedt volgens Soriot zelfs ‘100 procent bescherming’ tegen ernstige vormen van Covid-19. Hij
    kan zijn positieve voorspellingen nog niet onderbouwen. De nieuwe resultaten waar de topman
    het over heeft, zijn nog niet gepubliceerd.
     
    Eerder kwam uit verschillende testen naar voren dat het vaccin van AstraZeneca een gemiddelde
    effectiviteit had van 70 procent. Dat steeg later naar 90 procent, afhankelijk van de dosering.
    Door de wisselende percentages was er nogal wat onduidelijkheid over het vaccin. Nu belooft
    Soriot dus nóg hogere percentages.
     
    Britten: 4 januari groen licht
    De farmaceut heeft voor kerst alle papieren die nodig zijn voor goedkeuring ingeleverd bij de
    Britse medicijnautoriteit MHRA. Die geeft naar verluidt op maandag 4 januari groen licht voor
    het vaccin, dat daarna spoedig kan worden verspreid in het Verenigd Koninkrijk.
     
    Net als bij het vaccin van Pfizer-BioNTech zijn de Britten daarmee een stuk sneller dan de rest
    van de Europese Unie. De Europese medicijnwaakhond EMA velt naar verwachting pas eind
    januari een eindoordeel over het Oxfordvaccin.
     
    Als geroepen
    Succesvolle resultaten en goedkeuring van dit vaccin zouden ook voor de Nederlandse regering
    als geroepen komen. Alleen al in de eerste drie maanden van 2021 verwacht het kabinet 4,5
    miljoen doses van het Oxfordvaccin, bijna twee keer zoveel als van het Pfizervaccin (2,5 miljoen
    doses) en zelfs meer dan tien keer zoveel als van Moderna (bijna 0,4 miljoen).
     
    Van al deze vaccins zijn overigens twee prikken per persoon nodig. Van andere farmaceuten,
    zoals die van Janssen uit Leiden, wordt in het eerste kwartaal van 2021 vooralsnog geen
    goedkeuring van de EMA verwacht.
     
    In het tweede kwartaal van 2021 rekent het kabinet op nog eens 5,2 miljoen doses van het
    AstraZeneca-vaccin. Daarmee is dit het middel waarmee in de eerste helft van het nieuwe jaar
    de meeste Nederlanders gevaccineerd zouden moeten worden. Een voordeel bij de verspreiding:
    het vaccin van AstraZeneca kan lange tijd op koelkasttemperatuur worden vervoerd en
    opgeslagen, iets wat niet geldt voor de vaccins van Pfizer en Moderna.
     
    Advies Gezondheidsraad
    De verwachting is dat in de eerste maanden vooral ouderen, kwetsbaren en zorgpersoneel aan
    de beurt komen. Van Pfizer en Moderna is al duidelijk dat hun vaccin ouderen goed beschermt,
    maar van AstraZeneca is dat nog niet zeker.
     
    Daarom adviseerde de Gezondheidsraad aan minister Hugo de Jonge om het Pfizer-vaccin
    vooral voor ouderen te reserveren. De Jonge negeert dat advies, en geeft de eerste doses aan
    personeel van verzorgingshuizen, instellingen voor beperkten en in de thuiszorg. Het vaccin van
    Moderna gaat naar verwachting naar de bewoners van zorginstellingen.
     
    Het volledige artikel: Het Parool - Chris van Mersbergen 28 december 2020
     
 
     
     
 

 

Interview Hanneke Schuitemaker, vaccinmaker: 'Ik voel me niet

    verslagen. We wisten dat we niet de eerste zouden zijn'
    NRC Handelsblad - Niki Korteweg 23 december 2020
     
    Hanneke Schuitemaker leidt bij Janssen Vaccines in Leiden de hectische jacht
    op een coronavaccin. Mission control room: haar werkkamer in Amstelveen.
    Andere farmaceuten brachten uiteindelijk eerder resultaten naar buiten.
    „Niemand had dit verwacht.”
     
    Stampvoetend loopt Hanneke Schuitemaker in september door haar woonkeuken in
    Amstelveen. Acht maanden is met man en macht toegewerkt naar de beslissende studie bij
    zestigduizend proefpersonen. Een studie met het meest kansrijke kandidaatvaccin tegen Covid-
    19 dat onder haar leiding bij het farmaceutische bedrijf Janssen in Leiden is gemaakt. Er is een
    wereldwijde race naar een vaccin aan de gang, de coronapandemie moet worden ingedamd.
    Maar het besluit in de zojuist afgesloten Zoomvergadering is onverbiddelijk. De start van de
    studie gaat niet door.
     
    „De stoom kwam uit mijn oren”, vertelt ze begin november, rechtop aan de robuuste,
    meterslange eettafel in diezelfde woonkeuken. Het espressoapparaat op het aanrecht pruttelt
    nog na, haar reusachtige zwarte labrador snurkt zachtjes in zijn mand. „Wij hadden ingeschat
    dat een hogere dosis vaccin een betere afweerreactie zou opwekken, maar dat was niet zo. De
    lagere dosis deed het al goed. Maar inmiddels stonden tienduizenden flesjes met die hogere
    dosis klaar om de fase 3-studie te starten.”
     
    „De vraag is dan: wat ga je doen? Want met die lagere hoeveelheid verder gaan betekent dat je
    twee keer zoveel doses hebt. Toen is besloten om alles terug te halen, en de
    onderzoeksplekken opnieuw te bevoorraden met flesjes met de lagere dosis. Maar daarvoor
    moesten we de start van de studie an-der-halve week uitstellen. Jongens, come on!, dacht
    ik.” Ze sloeg nog net niet met de vuist op tafel. „Maar uiteindelijk zie ik ook dat het een
    goede beslissing was.”
     
    Zelfs voor de nuchtere viroloog Schuitemaker (56) is het een dollemansrit: een vaccin maken
    tegen een onbekend virus, middenin een pandemie, terwijl inzichten en eisen bijna dagelijks
    verschuiven. Ze leidt het mondiale onderzoek naar virale vaccins van het farmaceutische bedrijf
    Janssen Vaccines in Leiden, dat onderdeel is van een van ’s werelds grootste farmaceutische
    bedrijven, het Amerikaanse Johnson&Johnson. Haar hele loopbaan is gewijd aan vaccins maken.
    Tegen de dodelijkste virussen zoals hiv en ebola, tegen het rs-virus en tegen zika. Maar nog
    nooit lag er zo veel druk op haar werk als nu.
     
     
    WIE IS…?
    Hanneke Schuitemaker (Heerhugowaard, 1964) is hoogleraar virologie aan de Universiteit van
    Amsterdam en sinds 2011 hoofd virale vaccinontwikkeling van Janssen Vaccines in Leiden,
    onderdeel van de Amerikaanse farmaceut Johnson&Johnson. Na haar studie medische biologie
    aan de Vrije Universiteit Amsterdam stort ze zich vanaf 1987 op het nieuwe en dodelijke hiv-
    virus, dat aids veroorzaakt, bij het latere bloedonderzoeksinstituut Sanquin. In 2003 verhuist ze
    met haar gezin voor een jaar naar San Diego (VS) en verdiept zich aan het Scripps Research
    Institute in de vaccinontwikkeling tegen hiv. Terug in Nederland wordt ze in 2004 hoogleraar. In
    2010 start ze bij het Leidse biotechbedrijf Crucell, het latere Janssen Vaccines. Schuitemaker is
    gescheiden en woont in Amstelveen met de jongste van haar drie zoons, een grote labrador en
    een kat.
     
    Op deze novemberochtend in haar keuken oogt ze ontspannen, terugblikkend op de hectische
     jacht op een coronavaccin die ze dit jaar leidde. Mission control room: haar werkkamer in
    Amstelveen, waar ze zeven dagen per week zit van negen tot negen, met een Billy boekenkast,
    een groene varen en een uitbundig behang met envelopjes-dessin dat – tot haar ergernis –
    haar achtergrond is in de aaneenrijging van Zoomvergaderingen. „In Leiden zijn alleen de
    mensen die er echt moeten zijn, vooral in het lab. Johnson&Johnson houdt voor de onderlinge
    afstand twee meter aan, het is een sterk risicomijdend bedrijf. In sommige labs past maar één
    persoon. Dan zie je de hele dag niemand – nog minder leuk dan Zoom.” Ze zwaait even. Haar
    jongste zoon, de laatste van de drie die nog thuis woont, vertrekt met een rugzak op naar zijn
    opleiding.
     
    Doelgerichtheid, dat is wat haar tien jaar geleden naar het jonge Leidse biotechbedrijf Crucell
    trok. Ze werkte sinds 2004 als hoogleraar virologie in het AMC, waar ze onderzoek deed naar
    vaccins tegen hiv. „Ik was toe aan concreet onderzoek dat leidt tot een product, een vaccin.
    Academisch werk is alleen het eerste kleine stapje.” Veel collega’s op de universiteit reageerden
    negatief op haar overstap naar het bedrijfsleven, zegt ze lachend. „Ik ging naar the dark side.”
    Zelf had ze na drie weken ook alweer spijt. „Ik kwam erachter dat ook een biotechbedrijf nooit
    zelf een vaccin in de markt kan zetten. Daarvoor is een bedrijf nodig met het geld en de
    middelen.”
     
    Tot haar grote vreugde wordt Crucell al snel overgenomen door farmareus Johnson&Johnson.
    Haar woonplaats onder de rook van Schiphol blijkt een uitkomst. Voor Janssen Vaccines, zoals
    Crucell nu heet, vliegt ze jarenlang heen en weer naar de VS. Maar dan breekt 2020 aan. Sinds
    begin dit jaar werkt Janssen Vaccines vrijwel uitsluitend aan een coronavaccin.
     
    Wanneer is jullie vaccin klaar?
    „Dat hangt er helemaal van af hoe de proeven verlopen. Daaruit moet eerst nog maar blijken of
    het werkt. De grote fase 3-test, met de lagere dosis, is uiteindelijk eind september gestart. We
    rekruteren ruim 40.000 mensen in verschillende landen. Die studie moet uitwijzen of het vaccin
    veilig is, en of het beschermt tegen Covid-19. Die onderzoeken zijn geblindeerd: vrijwel
    niemand weet wie het kandidaatvaccin krijgt en wie een nepvaccin. Op het moment dat rond 150
    proefpersonen Covid-19 hebben opgelopen, en daar ook genoeg ouderen en ernstige Covid-
    gevallen bij zitten, kijkt een onafhankelijke commissie in welke van die twee groepen de zieken
    zijn gevallen. Als dat vooral in de placebogroep is dan weet je dat het werkt. Dat zullen we naar
    verwachting eind januari 2021 weten. Intussen maken we de papieren alvast zo ver mogelijk
    klaar voor de beoordeling door de autoriteiten. We hebben al elfduizend pagina’s.”
     
    Op 11 december is Schuitemaker, nu in een Zoomgesprek, duidelijk vermoeider. In de
    tussenliggende weken kwamen de farmaceuten Pfizer, Moderna en AstraZeneca de een na de
    ander naar buiten met de resultaten van hun coronavaccins. Dat van Pfizer is al goedgekeurd
    voor noodgebruik in verschillende landen, in het Verenigd Koninkrijk zijn de eerste prikken
    gezet.
     
    Wat ging er door u heen toen u de resultaten van Pfizer hoorde?
    „Spéctaculair vond ik het. Niemand had dit verwacht, de vaccins van zowel Pfizer als Moderna
    bieden bijna 95 procent bescherming. We dachten allemaal dat 70 procent al heel wat zou zijn.
    En het biedt hoop. Dit verhoogt de kans dat dat van ons ook werkt.”
     
    En dat van AstraZeneca? U zou een flesje champagne ploppen als dat van hen werkte, omdat
    hun type vaccin vergelijkbaar is met dat van jullie.
     
    „De champagne is dicht gebleven. Zij hadden 90 procent en 62 procent, dat was te warrig om
    iets uit te concluderen. Maar het goede nieuws is dat ook hun vaccin werkt. Ze zagen een wat
    lager percentage in Brazilië, maar Pfizer had dat ook in die regio. In armere gebieden kan de
    immuunrespons minder goed zijn omdat de mensen minder gezond zijn.”
     
    Ziet u het als een concurrerende race of meer als een gezamenlijke strijd?
    „Het heeft iets van allebei. Elke producent weet dat hij nooit voldoende vaccins kan maken om
    bijna acht miljard wereldbewoners meteen te voorzien, dus in die zin is het niet concurrerend.
    Maar het heeft wel consequenties als je niet de eerste bent. Hoe zorg je dat mensen nog in jouw
    studie willen? Het voordeel is dat je veel kunt leren van de ervaringen van anderen. Er is meer
    openheid dan gewoonlijk tussen vaccinmakers. De Amerikaanse overheid heeft een denktank
    opgericht waarin we met mensen van alle vaccinfabrikanten, academici en mensen met
    coördinerende functies belangrijke onderwerpen bespreken. Je voelt je sterk verbonden, zeker
    in deze situatie.”
     
    Is het niet demotiverend, het hele jaar zo buffelen en dan al drie concurrenten over de finish?
    „Nee, ik voel me niet verslagen. We wisten dat we niet de eerste zouden zijn. Nu weten we: de
    lat ligt hoog. Mensen kijken vooral naar dat beschermingspercentage, maar een vaccin met een
    iets lager percentage kan nog steeds supergoed zijn vanwege andere aspecten. Ons vaccin is
    het enige in een studie met één dosis in plaats van twee, en het hoeft niet opgeslagen te
    worden bij -80 graden Celsius zoals dat van Pfizer, het is houdbaar in de koelkast. We weten
    dat mensen niet trouw hun tweede prik halen, zeker niet in ontwikkelingslanden. Bovendien, als
    je niet voldoende hebt van een vaccin dat 90 procent werkt, en ook een vaccin hebt dat
    bijvoorbeeld 70 procent beschermt, heeft het toch veel zin om ook daarmee te vaccineren. Om
    echt een klap op die pandemie te geven heb je zoveel mogelijk vaccinaties nodig, tegelijkertijd.
    Alleen zo bereiken we die groepsimmuniteit waar we naar streven.”
     
    Pandemieën, vaccins; hoogleraar Schuitemaker geeft er al jaren colleges over. Maar de praktijk
    heeft haar toch verrast. „Wat ik beklemmend vind: je kunt niet vluchten voor een pandemie. Je
    kunt nergens heen om er even van verlost te zijn.” Ze is dolblij dat ze, doelgericht, kan
    bijdragen aan een mogelijke oplossing. „Dat helpt me wel om het harde werken vol te houden.”
     
    Het kandidaatvaccin van Janssen bestaat uit een onschuldig verkoudheidsvirus met een stukje
    genetische code van het coronavirus: die van het karakteristieke uitsteeksel waarmee dat virus
    onze cellen binnendringt. Na vaccinatie maken cellen rond de prikplek dat corona-onderdeel.
    Het afweersysteem ontdekt dat lichaamsvreemde eiwit, maakt antistoffen ertegen en bouwt een
    geheugen ervoor op. Wanneer dan het échte coronavirus het lijf binnenkomt, staat de afweer
    klaar om het op te ruimen. Janssen testte dit systeem al bij 150.000 mensen met andere
    experimentele vaccins, tegen bijvoorbeeld ebola en hiv. Alleen het stukje coronavirus is nieuw.
    „Daardoor weten we hoe mensen het verdragen, en welke effecten het heeft op de
    immuunrespons.” Nederland heeft via de EU een deal met Janssen gesloten om enkele
    miljoenen doses af te nemen als het vaccin werkt, net als met nog vijf andere vaccinmakers,
    waaronder de drie koplopers.
     
    Het razendsnelle ontwikkeltraject zorgde voor een zenuwslopende reeks keuzemomenten. Voor
    de studies bij mensen überhaupt van start konden, testte Schuitemakers team in maart acht
    verschillende varianten van het vaccin bij muizen, elk met een net iets ander stukje corona-
    code erin. „Maar toen realiseerden we ons, op basis van die eerste resultaten, dat een negende
    variant nóg beter antistoffen zou moeten opwekken. Alleen: die hadden we nog niet getest in
    muizen. We wilden drie varianten kiezen om alvast in productie te nemen, één ‘lead’, de eerste
    keuze, en twee om op terug te vallen. Daarmee win je ontzettend veel tijd, maar we hadden dus
    nog niet alle gegevens. Deze negende leek op papier de beste, dus we kozen die als lead. Dat
    was verschrikkelijk spannend. Wat als het de verkeerde keuze was? Dan zouden we weer weken
    achterliggen. Op een vrijdagmiddag kreeg ik een telefoontje van mijn medewerker met de
    uitslag van een muizenstudie. ‘Hij doet het beter dan de rest!’, zei ze. Toen kreeg ik echt
    tranen in mijn ogen.”
     
    Stond iedereen achter die keuze?
    „Nee, mijn collega in de VS was helemaal verliefd op een van de back-ups. Om hem te
    overtuigen hadden we voor de beslissende Zoommeeting op maandag een enorme stapel
    powerpointslides gemaakt. Maar op zondagmiddag belde hij zelf al, met de resultaten van de
    proef bij apen. Niet zijn favoriet, maar de onze was de beste. Kristalhelder. Dat was een heel l
    ekker moment. Niet om gelijk te krijgen, maar omdat onze gedachtegang dus klopte.”
     
    Maar bij apen wekte jullie vaccinkandidaat geen complete afweerreactie op.
    „En dat leverde weer een ontzettend spannend moment op. We hebben de variant gekozen die
    bij apen de meeste antistoffen tegen het coronavirus opwekte, en die het beste beschermde
    tegen de infectie in zowel de neus als de longen, al na één prik. Maar de Amerikaanse
    geneesmiddelenautoriteit FDA had inmiddels een extra eis gesteld. Een bepaalde groep
    immuuncellen moest ook gestimuleerd worden, een bepaald type T-cellen. Die zijn nodig om te
    voorkomen dat iemand na een vaccinatie juist ernstiger ziek wordt na een infectie. Alleen dan
    mocht je door naar een fase 3-studie bij mensen.”
     
    „Dus toen wij met onze lead matige T-cel-reacties in gevaccineerde apen zagen, knepen we
    hem wel even. Wat als we dat ook zien bij mensen? Maar gelukkig wekt ons vaccin best goede
    T-cel-responsen op bij mensen, al na één dosis.”
     
    Na al die enerverende momenten ging op 23 september eindelijk de grote uitgestelde fase 3-
    studie van start. Maar slechts twee weken later werd één van de deelnemers aan de studie
    ernstig ziek. De studie werd stilgezet, naar goed gebruik bij geneesmiddelenonderzoek, om uit
    te zoeken of dit te maken kon hebben met het kandidaatvaccin.
     
    Wat was er aan de hand met die deelnemer? Amerikaanse media meldden dat het een
    twintiger was met een hersenbloeding door een groot bloedstolsel. Dat klinkt alarmerend?
    „Daar spreken wij niet over, omdat die deelnemer dat niet wil. Maar er zijn altijd mensen die
    toch een krant bellen. Er kunnen toevallig nare dingen gebeuren in een mensenleven. Als zoiets
    in een studie gebeurt, kijkt een onafhankelijke veiligheidscommissie of de persoon het vaccin
    heeft gekregen of een nepprik, en of de gebeurtenis verband houdt met het vaccin. Het bleek
    niet aannemelijk dat het door het vaccin kwam. Maar we zijn wel alert, we doen sindsdien ook
    aanvullend onderzoek naar bepaalde bloedwaarden bij deelnemers.”
     
    Ligt het dan wereldwijd stil?
    „We hebben zelf besloten om alles stil te leggen. Veiligheid is onze eerste prioriteit. Maar dan
    kom je erachter wat dat betekent, nu vanwege de pandemie alles tegelijkertijd loopt. Anders
    dan normaal wordt de fase 3-studie gestart terwijl de fase 1- en fase 2-proeven nog lopen, die
    veiligheid en dosering testen bij kleinere groepen mensen. Dan ligt met één gebeurtenis ook
    álles stil. Niet alleen de fase 3-studie in de VS, Zuid-Afrika, Brazilië, Peru en andere Zuid-
    Amerikaanse landen. Ook de fase 1-studie in België en de VS, en de fase 2-studie in
    Nederland, Duitsland en Spanje. Dat had ik me niet gerealiseerd van tevoren, hoe zo’n trein tot
    stilstand komt, en hoe lang het duurt voor je hem weer aan de gang hebt. De vertraging is
    aanzienlijk, we zijn vier weken achter op het oorspronkelijke schema. Maar het is wat het is.”
     
    Het is nogal een hordenloop, deze vaccinrace. Welke obstakels verwacht u nog?
    „Met het vaccin niets, als blijkt dat het werkt. Maar het uitbreiden van de productiecapaciteit, het
    vinden van voldoende plekken waar we het vaccin in glazen flesjes kunnen stoppen, zorgen dat
    het terecht komt waar het nodig is, mensen ter plekke opleiden, dat zal wereldwijd nog een hele
    oefening worden. Ik heb diep respect voor de collega’s die dat stuk regelen. Bij ons is de druk
    nu torenhoog omdat we de papieren voor de FDA voorbereiden, maar ook zij moeten leveren.
    Het is een enorme operatie.
     
    „Het vaccin wordt gemaakt in Nederland, en straks door producenten in Italië, India, de VS en
    Zuid-Afrika. Ze zijn nu aan het proefdraaien en zullen begin 2021 starten.”
     
    Kerst vieren zit er niet in voor Schuitemaker. „Ik wilde in de kerstvakantie dat lelijke behang in
    mijn werkkamer eindelijk eens overschilderen. Maar wij hebben helemaal geen vakantie, alleen
    wie enigszins kan mag 24 december vrij nemen, en 31 december. Maar het is oké, dit is zo
    uitzonderlijk. Ik ben al blij als ik in die periode even de rust heb om alle achterstanden bij te
    werken.”
     
    De drieling van vaccinmaker Sarah Gilbert kreeg al de AstraZeneca-kandidaat, een dochter van
    Poetin het Russische vaccin. Heeft u of uw zoon jullie vaccin al genomen?
     
    „Nee, wij mogen niet meedoen aan onze eigen fase 1- of 2-studies. Wel aan een fase 3-studie,
    maar alleen als die in het land loopt waar je woont. Helaas loopt hier in Nederland alleen een
    fase 2-studie. We hebben er wel over gegrapt dan ik maar wat mee moest nemen uit het lab,
    maar dat is onzin. Ik heb helemaal geen toegang tot dat klinische materiaal, en je mag ook
    niet je familieleden vaccineren. Bovendien: ik weet nog niet of het werkt. Maar toen Nederland in
    juni de eerste deal sloot, met AstraZeneca, dachten wij wel, potverdrie, straks mogen we niet
    eens ons eigen vaccin krijgen. Dat zou ik toch jammer vinden.”
     
    Het volledig artikel: NRC Handelsblad - Niki Korteweg 23 december 2020
     
 
     
     
 

 

'Zeer effectieve' Oxfordvaccin vertoont toch wat barstjes

    De Volkskrant - Maarten Keulemans 26 november 2020
     
    Het vlaggeschip van de coronavaccins blijkt bij nader inzien wat slagzij te
    maken. Daags nadat het ‘Oxfordvaccin’ van farmaceut AstraZeneca en de
    Universiteit van Oxford klinkende resultaten meldde, twijfelen kenners of die
    resultaten wel echt zo mooi zijn, of toch opgepoetst.
     
    Zo zou het vaccin – met 300 miljoen bestelde doses de grootste aankoop van de EU – wel eens
    minder goed kunnen werken bij ouderen, uitgerekend de groep die het meest baat heeft bij
    vaccinatie. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de fabrikant zijn mooie resultaten bij elkaar heeft
    gezocht, in plaats van op zich af heeft laten komen, een doodzonde in de wetenschap.
     
    Maandag meldde AstraZeneca nog vol trots dat het vaccin na 12 duizend inentingen ‘zeer
     effectief’ blijkt te beschermen tegen corona. Het vaccin, gebaseerd op hetzelfde principe als het
    coronavaccin van de Leidse farmaceut Janssen, zou de ziekte bij zeven op de tien ingeënten
    voorkomen. Bij een subgroep die een lagere dosering kreeg, was zelfs negen op de tien
    beschermd, maakte de fabrikant per persbericht bekend.
     
    Vermetel
    Maar de afgelopen dagen zijn er in die glazuurlaag toch wat barstjes gesprongen. Zo blijkt de
    subgroep waar het vaccin 90 procent bescherming biedt geen mensen ouder dan 55 te bevatten,
    liet een Amerikaanse vaccinambtenaar zich tegen journalisten ontvallen. Dat zou wel eens
    kunnen betekenen dat de betere werkzaamheid niet zozeer komt door de andere dosering van
    het vaccin, maar door de leeftijd van de deelnemers.
     
    Bovendien blijkt er geen sprake van een of ander vooropgezet plan om de dosering aan te
    passen, maar van een vergissing. Een onderaannemer had per ongeluk te weinig vaccin in de
    flesjes gestopt, moest AstraZeneca toegeven. Bij de grote bups proefpersonen die wél de volle
    dosis kreeg, vond de fabrikant een werkzaamheid van ‘maar’ 62 procent, veel lager dan de 95
    procent effectiviteit die fabrikanten Moderna en Pfizer de afgelopen weken meldden voor hun
    vaccins.
     
    Er is nog een verschil, want terwijl Moderna en Pfizer hun vaccins testten volgens van tevoren
    plechtig vastgelegde spelregels, lijkt AstraZeneca zijn resultaten bij elkaar te hebben geraapt uit
    de diverse proeven die men bij in totaal 60 duizend mensen in meerdere landen heeft lopen. 
     
    Er is nog een verschil
    Het onderzoek was immers opgehakt in losse stukjes, met verschillende doseringen,
    verschillende placebomiddelen en verschillende leeftijdsgroepen. En onduidelijk is welke stukjes
    men bij elkaar heeft opgeteld om tot de mooie cijfers te komen, constateren critici die de kleine
    lettertjes in de onderzoeksplannen van AstraZeneca doorvlooiden.
     
    'Als dit vaccin 70 procent effectief is, hebben we een dilemma’, zegt ook de Amerikaanse
    hoofdinfectioloog Anthony Fauci tegen de farmaceutische nieuwssite STAT. ‘Want wat ga je doen
    met die 70 procent als je ook twee vaccins hebt die op 95 procent effectiviteit zitten? Aan wie ga
    je zo’n vaccin dan geven?’
     
    De terugslag was onmiddellijk voelbaar op de beurs, waar de koers van het bedrijf niet steeg,
    maar juist een paar procentpunt inzakte. In een aantekening voor Amerikaanse investeerders
    noteert beursanalist Leerink zelfs met zoveel woorden: ‘We geloven dat dit product nooit zal
    worden toegelaten tot de Amerikaanse markt.’ Intussen zou AstraZeneca ‘duidelijk’ voorsorteren
    op inzet van het vaccin in armere landen, aldus de analist.
     
    Maar immunoloog en RIVM-vaccinwatcher Cécile van Els roept op tot terughoudendheid. ‘Het is
    nu aan de regulerende instanties om hierover een oordeel te vormen’, zegt ze.
     
    Ze wijst op een pluspunt: in de vooronderzoeken op kleinere groepen proefpersonen, die
    AstraZeneca vorige week beschreef in vakblad The Lancet, leek het Oxfordvaccin wel degelijk
    ook bij ouderen de aanmaak van allerlei immuuncellen aan te wakkeren. 
     
    Nieuw onderzoek
    AstraZeneca kondigde donderdag aan een nieuw onderzoek naar de werkzaamheid van de
    lagere dosis in te stellen. Dat zal de komende maanden plaatsvinden, terwijl de
    toelatingsprocedure van het vaccin al loopt.
     
    Ook Nederland heeft hoog ingezet op het Oxfordvaccin: ons land heeft een optie op 11,7
    miljoen doseringen, meer dan de 7,8 miljoen vaccins van Pfizer en de 3,1 miljoen van Moderna
    bij elkaar. Overigens heeft Nederland, via de Europese onderhandelingen, daarnaast zicht op
    nog eens een slordige 30 miljoen vaccins van drie andere fabrikanten. Maar daarvan worden de
    onderzoeksresultaten pas de komende maanden verwacht.
     
    Volledig artikel: De Volkskrant - Maarten Keulemans 26 november 2020
     
 
     
     
 

 

Hoe weet je of een vaccin tegen corona dat zo snel ontwikkeld is op

    de lange termijn wel veilig is?
    Vijf vragen coronavaccins
    De Volkskrant - Maarten Keulemans 19 november 2020
     
    Nu de eerste twee coronavaccins op het eerste oog spectaculair goed werken,
    dringt zich een nieuwe vraag op. Hoe weet je of zo’n geheel nieuw vaccin,
    volgens nog niet eerder beproefd recept, op de lange termijn wel veilig is?
     
    Je kon het geknars der tanden bij de bewindslieden deze week haast horen. Is er eindelijk zicht
    op een vaccin tegen het virus dat de wereld nu al negen maanden verlamt – blieven ze het niet.
     
    Nog maar 60 procent zou zich zeker of waarschijnlijk laten vaccineren, zei een steekproef van
    het Nederlandse volk deze week in een peiling van I&O Research. Een forse daling, afgelopen
    zomer liep nog 73 procent warm voor het vaccin. Maar nu is 11 procent sowieso niet te porren
    voor de prik en ziet één op de drie het nog even aan, met zorgen over haastwerk en
    bijwerkingen als de meest genoemde bezwaren.
     
    En dan zijn de eerste, veelbelovende vaccins tegen corona – die van Pfizer en van Moderna, met
    hun torenhoge effectiviteit – ook nog eens gebouwd rond een heel nieuw principe, nog niet
    eerder verwerkt in een vaccin. Gaat dat wel goed?
     
    Tijd voor een inspectie van de verdedigingswerken tegen misstanden, aan de hand van vijf veel
    gehoorde kopzorgen.
     

1

  ‘Zo’n snel gemaakt vaccin, dat kan nooit veel soeps zijn'
    De meest gehoorde zorg over de coronavaccins, blijkt uit de I&O-enquête. Van alle twijfelaars
    zou liefst 65 procent het om deze reden weigeren, veel meer dan op religieuze grond (2
    procent) of uit principe (5 procent). Normaal gesproken duurt het járen voordat een vaccin
    eindelijk klaar is, en nu zou dat in een jaartje lukken? Dat moet dan wel een afgeraffeld
    flutvaccin zijn, vermoeden velen.
     
    Toch is dat niet per se het geval. ‘Dit is wat je krijgt als de hele wereld hier als één man op
    duikt’, signaleert viroloog en epidemioloog Roel Coutinho. ‘Iedereen doet zijn uiterste best,
    werkt keihard, voelt de drang om de eerste te willen zijn. Dat leidt ertoe dat er doorbraken
    worden bereikt.’
     
    Wat ook uitmaakt: ‘Er is een enorme hoeveelheid geld en menskracht vrijgekomen’, voegt
    moleculair viroloog Marjolein Kikkert (LUMC) toe. ‘Overheden, bedrijven, universiteiten: iedereen
    is hiermee bezig.’ Zo staken de VS en de EU alleen al zo’n slordige 22 miljard euro in het
    onderzoek.
     
    De vaccins hebben op meer manieren wind mee. Zo waren de vaccins die nu bijna klaar zijn al in
    ontwikkeling tegen andere ziekten, zoals ebola (het vaccin van Janssen), mers (dat van
    Oxford) of kanker (het vaccin van Pfizer), zodat men ze slechts hoefde aan te passen. Corona
    is een betrekkelijk rechttoe-rechtaan virus, zonder de ingewikkelde moleculaire trucs die een
    vaccin tegen bijvoorbeeld hiv zo moeilijk maken. En, naar maar waar, de ziekte woedt overal:
    aan proefpersonen geen gebrek. ‘Dat is een voordeel van deze hele situatie’, signaleert
    Coutinho.
     
    'Als het echt moet, blijkt er ineens best veel te kunnen’, constateert Kikkert. Overigens is dat
    ook weer niet zó uniek: ook het poliovaccin (1955) was er snel.
     

2

  ‘Er is vast politieke druk om ook een matig vaccin toe te laten’
    Natuurlijk moet je ze een beetje op hun woord geloven, maar de beoordelingsinstanties zweren
    van niet. En daarvoor hebben ze een goede reden: als een vaccin brokken maakt, slaat dat
    terug op de campagne zelf en kan het decennia duren voordat het publieke vertrouwen weer is
    hersteld.
     
    ‘De dringende behoefte aan covidvaccins moet worden gebalanceerd met de noodzaak om
    veiligheid te garanderen en het vertrouwen van het publiek te verzekeren’, riepen vier
    vooraanstaande Amerikaanse immunologen en microbiologen collega-wetenschappers dinsdag
    dan ook op in vakblad Science. ‘En dat bereiken we alleen door de vastgestelde klinische
    veiligheidsprotocollen nauwgezet te volgen.’
     
    Om toch tijd te winnen, probeert men vooral efficiënter te werken. Deelonderzoeken die men
    normaal gesproken ná elkaar doet, voert men tegelijkertijd uit, en de Europese
    medicijnautoriteit EMA, die over de goedkeuring gaat, beoordeelt nu alvast de
    beginexperimenten, terwijl de eindonderzoeken nog gaande zijn.
     
    ‘Normaal rond je eerst de onderzoeksfases af, ga je het eens rustig opschrijven in een rapport,
    en daarna is de beoordelingsautoriteit al gauw een jaar aan het werk’, schetst Kikkert. ‘Nu gaat
    dat in weken. En dat allemaal zonder stappen over te slaan, want iedereen moet zich aan de
    regels houden.’
     
    Eventueel is er nog het geitenpaadje van een ‘noodtoelating’, waarbij men een middel alvast
    inzet voordat het officieel is goedgekeurd. Maar zelfs daarvan zal de EMA naar verwachting
    afzien, zegt een woordvoerder van het College ter beoordeling van de geneesmiddelen
    desgevraagd: liever op safe spelen.
     

3

  ‘Je weet nooit wat voor bijwerkingen het heeft’
    Vaccins gelden als de veiligste, succesvolste en goedkoopste manier om ziekte te voorkomen –
    de reden waarom oude plagen zoals tuberculose, polio, tetanus, difterie en de pokken voor de
    meesten een vage herinnering uit een ver verleden zijn geworden.
     
    Maar af en toe zijn er incidenten. Zoals die keer, in 1976, toen de VS in grote haast een
    noodvaccin toeliet tegen een op het oog gevaarlijke nieuwe griepvariant. Nadat al enkele
    miljoenen burgers de inenting hadden gekregen, kwam men erachter dat het nieuwe vaccin in
    heel zeldzame gevallen het verlammingssyndroom van Guillain-Barré opwekte. De
    inentingscampagne werd onmiddellijk gestaakt.
     
    Maar dat was toen: het vaccin was op slechts zevenduizend personen getest, heel wat minder
    dan de ruim 20 duizend proefpersonen van Pfizer en de 15 duizend die Moderna momenteel
    heeft geënt. Dat is toch al gauw een voetbalstadion vol. ‘De onderzoeksgroepen zijn heel
    groot’, zegt Coutinho. ‘Met zulke aantallen vis je de belangrijkste bijwerkingen er echt wel uit.’
     
    Inderdaad heeft men al een aardig beeld van de normale bijwerkingen. Die zijn al vervelend
    genoeg, maar nog wel met paracetamol te onderdrukken: bij het Modernavaccin krijgt 9 procent
    spierpijn, 5 procent gewrichtspijn, 5 procent hoofdpijn, 10 procent vermoeidheid en een paar
    procent koorts; bij het vaccin van Pfizer liggen die aantallen wat lager.
     
    Om ook zeldzamere bijwerkingen te vangen, heeft men de veiligheidsregels aangescherpt.
    Onder meer vanwege het incident in 1976, zijn fabrikanten inmiddels verplicht vaccinproeven
    tijdelijk te staken, als een proefpersoon iets ernstigs overkomt. Twee coronavaccins – dat van
    de Universiteit van Oxford en van het Leidse bedrijf Janssen – kregen inderdaad met zo’n
    onderzoeksstop te maken. In beide gevallen kon men de proeven na nadere inspectie weer
    hervatten, maar in elk geval voorkomt men zo dat ernstige bijwerkingen onopgemerkt blijven.
     
    En voor de écht zeldzame bijwerkingen, die zo weinig voorkomen dat ze pas aan het licht
    komen als miljoenen mensen worden gevaccineerd, is er nog het laatste vangnet:
     ‘postmarketing surveillance’, zoals het formeel heet. Daarbij worden gevaccineerden langdurig
    gevolgd, en opent men meldpunten waar men bijwerkingen verzamelt, zoals het
    bijwerkingencentrum Lareb in Nederland.
     
    Uiteindelijk is veiligheid een kwestie van: risico’s wegstrepen. ‘Zekerheid heb je nooit, als je iets
    voor het eerst doet’, zegt moleculair viroloog Kikkert. ‘Maar dat geldt voor al het nieuwe dat je
    onderneemt. En ik kan geen enkele reden bedenken waarom we nu een verhoogd risico zouden
    lopen’, zegt ze.
     
    Volledig artikel: De Volkskrant - Maarten Keulemans 19 november 2020
     
 
     
     
 

 

Deze coronavaccins komen nog naar Nederland: 'Resultaten zijn

    spectaculair'
    Het Parool - Stephen Friedrichs 16 november 2020
     
1   Moderna (3,1 miljoen doses voor Nederland)
    Eerst was er het goede nieuws over het vaccin van de combinatie BioNTech/Pfizer, nu lijkt het
    Amerikaanse Moderna als tweede de eindstreep te halen. Dat mag een verrassing heten, zeker
    met zulke cijfers: het vaccin lijkt een effectiviteit van liefs 95 procent te hebben.
     
    “De resultaten zijn écht spectaculair,” zegt Marjolein Kikkert, moleculair viroloog aan de
    Universiteit Leiden. “Zeker als je bedenkt dat Moderna, net zoals Pfizer, gebruik heeft gemaakt
    van de mRNA-techniek (door middel van mRNA krijgt het lichaam met het vaccin bouwstenen
    om afweer tegen het virus te creëren). Niet eerder is dat op zo’n grote schaal voor
    infectieziekten toegepast.”
     
    De Europese medicijnwaakhond EMA is maandag begonnen met een rolling review van het
    Modernavaccin, laat een woordvoerder weten. “Daarbij wordt gekeken naar alle data die nu al
    bekend zijn. Zo kan de marktaanvraag worden versneld. Dat gebeurde dit najaar ook met
    ontstekingsremmer Remdesivir, waarbij de aanvraag binnen vier weken was afgerond.”
     
    Dat zou in theorie ook met het vaccin van Moderna kunnen, waarna het – met een beetje geluk
     – nog voor de jaarwisseling in Europa de markt op kan. Het grote voordeel van het vaccin van
    Moderna ten opzichte van Pfizer is de logistiek: waar het Pfizervaccin bewaard moet worden op
    temperaturen tot minus 80 graden, gedijt dat van Moderna tot dertig dagen op een
    koelkasttemperatuur van iets boven het vriespunt.
     

2

  AstraZeneca (11,7 miljoen doses voor Nederland)
    Het Brits-Zweedse AstraZeneca gold lange tijd als belangrijkste kandidaat om als eerste met
    een vaccin op de markt te komen. Nu moet de farmaceut, die samenwerkt met de universiteit
    van Oxford, tandenknarsend toezien hoe Pfizer en Moderna eerder hun marktaanvraag
    kunnen doen.
     
    “Dat is toch wel een verrassende ontwikkeling,” constateert Kikkert. Tegelijkertijd wil ze niet te
    veel waarde hechten aan de volgorde waarin vaccins op de markt komen. “Het kan zijn dat
    AstraZeneca meer onderzoeksresultaten wil, voordat ze naar buiten treden. Ook liepen de
    vaccinproeven vertraging op nadat een proefpersoon ernstig ziek was geworden. Na onderzoek
    bleek dat er geen verband kon worden aangetoond. Kikkert: “Ook over dit vaccin ben ik
    hoopvol gestemd. AstraZeneca en Oxford zijn partijen die hun sporen ruimschoots hebben
    verdiend. Daarnaast waren de tussentijdse resultaten eerder dit jaar bemoedigend.”
     
    Of AstraZeneca net zo hoog gaat scoren als Pfizer en Moderna, is volgens Kikkert nog maar
    de vraag. “Simpelweg omdat het vaccin op een heel andere, meer traditionele manier, wordt
    gemaakt. Dat maakt het allemaal zo interessant: hoe groot zijn de verschillen die we gaan
    zien tussen de verschillende vaccins?”
     
    Meerdere ingewijden vertellen dat AstraZeneca binnen enkele weken met groot vaccinnieuws
    komt. Via de officiële kanalen laat de farmaceut weten te hopen vóór het einde van het jaar
    de onderzoeksresultaten te kunnen publiceren. Net als dat van Moderna is ook dit vaccin
    inmiddels in rolling review bij het EMA. 
     

3

  Janssen (Johnson & Johnson (7,8 miljoen doses voor Nederland)
    De Leidense farmaceut Janssen, onderdeel van het Amerikaanse Johnson & Johnson, geldt als
    een relatief kleine speler op de farmaceutische markt. Het door Janssen ontwikkelde vaccin
    leek lange tijd echter alle wind in de zeilen te hebben en onderscheidt zich van de andere
    farmaceuten doordat slechts één injectie nodig is.
     
    Begin oktober moest de farmaceut de vaccinproeven echter stilleggen nadat een proefpersoon
    een beroerte had gekregen. Ingewijden meldden eind oktober aan The Washington Post dat
    een onderzoekscommissie heeft geconcludeerd dat de beroerte niet het gevolg was van het
    vaccin.
      
    Door het incident heeft Janssen naar schatting een maand vertraging opgelopen. De Centrale
    Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) liet vorige week pas weten dat de proeven
    hervat konden worden. Janssen hoopte, net als AstraZeneca, eind dit jaar of begin volgend jaar
    de onderzoeksresultaten te kunnen publiceren. Gezien de recente ontwikkelingen is de kans
    groot dat die er sowieso dit jaar niet meer komen.
     

4

  Sanofi & GSK (11,7 miljoen doses voor Nederland)
    Het Franse Sanofi en Britse GlaxoSmithKline (GSK) lijkt een heus vaccindreamteam. De twee
    farmaceuten hebben ruimschootse ervaring in de ontwikkeling van vaccins en hebben voor de
    coronacrisis de krachten gebundeld.
     
    Dat gezegd hebbende, is de verwachting dat een coronavaccin uit die hoek nog wel even op zich
    laat wachten. Niet dat er sprake is van tegenvallers. Integendeel: waar de farmaceuten eerder
    nog aankondigden te mikken op een goedkeuring in de tweede helft van 2021, hebben ze de
    prognose inmiddels bijgesteld naar de eerste helft van het jaar.
     
    De reden: de twee farmaceuten zijn pas in september gestart met de klinische proeven, waarbij
    het vaccin op mensen wordt getest. Volgens deskundigen lijkt het vaccin van Sanofi en GSK nog
    het meest op een ouderwets griepvaccin. Dat heeft als grote voordeel dat het middel gewoon in
    een koelkast kan worden bewaard. Als het vaccin er eenmaal is, kan het hard gaan, beloven
    Sanofi en GSK. De twee farmaceuten hebben samen de capaciteit om liefst één miljard vaccins
    te produceren.
     

5

  CureVac (8,8  miljoen doses voor Nederland)
    De Duitse farmaceut CureVac was de eerste die tijdens de coronacrisis alle ogen op zich gericht
    zag. Ongewild, wel te verstaan. De Amerikaanse president [...] zag in maart wel iets
    in de eerste voorzichtige vaccin-pogingen van CureVac en deed een verwoede poging om het
    bedrijf naar de Verenigde Staten te halen. CureVac ging niet in op de avances [...] en kreeg als
    dank van de Duitse bondskanselier Angela Merkel een subsidie van liefst 250 miljoen euro
    uitgekeerd.
     
    Sindsdien is het relatief stil rond de Duitsers. En in dit geval is geen nieuws, goed nieuws:
    CureVac vordert gestaag in de vaccinonderzoeken en hoopt in maart 2021 met
    onderzoeksresultaten te komen. Omdat de Duitsers gebruikmaken van dezelfde mRNA-
    techniek als Pfizer en Moderna, zijn de verwachtingen inmiddels behoorlijk hooggespannen.
     
    Het volledige artikel: Het Parool - Stephen Friedrichs 16 november 2020
     
 
     
     
 

 

Vaccins beschikbaar voor Nederland

    NOS Journaal 9 november 2020
     
    Nederland heeft ingetekend op: 
     
 1   BNT162b2 vaccin Pfizer / BioNTech: 11.7 miljoen vaccins - eind 2020 [2 injecties per persoon]
 2   Oxford vaccin AstraZeneca: 15.6 miljoen vaccins - eind 2020
 3   Janssen vaccin Johnson & Johnson: 15.6 miljoen vaccins - begin 2021
 4   Moderna vaccin Moderna: 6.2 miljoen vaccins - begin 2021
    Trouw 16.11.2020: 'Nederland kan rekenen op ruim 3 miljoen Moderna-vaccins'.
     
    NOS Journaal 9 november 2020
     
 
     
     
 

 

'Enorme doorbraak' farmaceut Pfizer: Coronavaccin vaak 90 procent

    effectief én veilig
    AD - Stephen Friedrichs en Chris van Mersbergen 9 november 2020
     
    Pfizer lijkt als eerste met een vaccin tegen corona op de markt te gaan komen. 
    Eind deze maand volgt een marktaanvraag, meldt de Amerikaanse farmaceut. Uit
    de nieuwste onderzoeksresultaten van Pfizer, die vandaag zijn gepubliceerd,
    blijkt dat het vaccin enorm goed aanslaat. Deskundigen reageren enthousiast,
    maar zien wel nog een addertje onder het gras. 
     
    Het gaat om de eerste resultaten van het fase 3-onderzoek, het laatste stadium voordat een
    vaccin de markt op mag. In die fase wordt een vaccin op ruim 43.000 mensen getest. Uit een
    eerste analyse blijkt dat 94 proefpersonen het coronavirus kregen. Het overgrote deel daarvan
    zat echter in de placebogroep, meldt Pfizer, dat op basis van de getallen concludeert dat het
    vaccin voor 90 procent effectief lijkt te zijn.
     
    Dat percentage is veel hoger dan verwacht en nodig is om een vaccin op de markt te mogen
    brengen. Ter vergelijking: de meeste vaccins hebben een effectiviteitsgraad van rond de 80
    procent; in het geval van corona zijn gezondheidsautoriteiten al tevreden met een effectiviteit
    van meer dan 50 procent.
     
    Bijwerkingen
    Voorlopig zijn tijdens de studies van het vaccin ook nog geen grote problemen op het gebied
    van bijwerkingen ontstaan, meldt de Amerikaanse farmaceut.
     
    Hoewel nog niet alle resultaten binnen zijn, spreekt Pfizer-directeur Albert Bourla van een
     ‘enorme doorbraak’: ,,Met dit nieuws zijn we een behoorlijke stap dichterbij een vaccin dat een
    einde moet maken aan deze wereldwijde gezondheidscrisis.”
     
    Anke Huckriede, hoogleraar vaccinologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt de
    resultaten van Pfizer ‘beter dan verwacht’: ,,Dit is goed nieuws, zeker op korte termijn. Het lijkt
    er nu echt op dat het vaccin in ieder geval voor enige tijd een goede bescherming biedt tegen
    het coronavirus.”
     
    Addertje onder het gras
    Toch is nog wel een addertje onder het gras, zegt Huckriede: ,,De vraagt blijft in hoeverre het
    vaccin op langere termijn werkzaam is. Dat is aan de hand van deze resultaten nog niet te
    zeggen.” Ze verwacht dat de hoge effectiviteit van ruim 90 procent ook geen stand houdt. ,,Dat
    zal op termijn wel iets gaan dalen.”
     
    Ook is de vraag wat het nieuws betekent voor andere vaccinprojecten, vervolgt Huckriede. ,,Op
    het moment dat je weet dat er een werkzaam vaccin tegen corona op de markt is, kun je je
    afvragen in hoeverre het nog ethisch is om bij andere vaccinonderzoeken proefpersonen een
    placebo voor te schotelen. Dat is een lastige discussie die nu binnen de wetenschap gaat spelen
    en waar niet zo snel een bevredigend antwoord op te geven is.”
     
    Ook Marjolein Kikkert, moleculair viroloog aan het Leiden University Medical Center (LUMC), is
    positief verrast door het nieuws. ,,Het lijkt er nu echt op dat we een werkzaam vaccin tegen
    corona hebben. Een effectiviteit van meer dan 90 procent is echt enorm hoog. Ook bijzonder:
    Pfizer maakt gebruikt van een mRNA-techniek, er is niet eerder aan de hand van mRNA een
    vaccin tegen een virus op de markt gebracht.”
     
    Het grote voordeel van mRNA: het is veilig - want er wordt geen gebruik gemaakt van bestaand
    virus - en makkelijk te produceren. Kikkert: ,,Ik verwacht daarom dat dit vaccin op korte termijn
    op grote schaal kan worden gedistribueerd, doch daarvoor moet wel eerst nog toestemming
    worden gegeven.” 
     
    Aanvullende resultaten
    Pfizer, dat samenwerkt met de Duitse farmaceut BioNTech, hoopt de aankomende twee weken
    de aanvullende resultaten te publiceren. Ondertussen wil de farmaceut een marktaanvraag doen
    bij de FDA, de Amerikaanse gezondheidsautoriteiten. Die stellen als eis dat een vaccin minimaal
    50 procent effectief is: die doelstelling lijkt ruimschoots gehaald.
     
    Pfizer gaat door met de fase 3-studie tot 164 bevestigde coronagevallen hebben
    plaatsgevonden onder de studiegroep.
     
    Nederland
    Ook Nederland heeft, samen met de andere lidstaten van de Europese Unie, 200 miljoen doses
    van het Pfizer-vaccin besteld. In Europa worden vaccins gekeurd door het EMA, het Europees
    Geneesmiddelen Agentschap. Het vaccin is daar al in rolling review, laat een woordvoerder
    weten: ,,Daarbij analyseren we de data die wel al hebben, zo kunnen we snel handelen zodra
    alle resultaten binnen zijn.” 
     
    Omdat Nederland recht heeft op 3,89 procent van de gekochte vaccins, mag ons land rekenen
    op een kleine 8 miljoen doses. Omdat er twee prikken nodig zijn, zouden daarmee dus een
    kleine 4 miljoen Nederlanders een vaccin kunnen krijgen. 
     
    Productie
    Het is overigens niet zo dat alle vaccins meteen klaar zijn als het wordt toegelaten op de
    markt. Pfizer produceert het vaccin in onder meer de VS, België en Duitsland. Dit jaar zouden al
    100 miljoen doses beschikbaar kunnen zijn, meldde de farmaceut eerder. In 2021 zouden er
    1,3 miljard vaccins geproduceerd kunnen worden.
     
    Het is niet bekend hoeveel de Europese Commissie betaalt voor het vaccin. In de VS sloten
    Pfizer en BioNTech een deal van 1,95 miljard dollar voor 100 miljoen doses. Dat is dus 19,50
    dollar per injectie, en 39 dollar voor de benodigde twee.
     
    Niet tegen kostprijs
    Andere rijke landen hoeven niet op korting te rekenen, stelde het bedrijf eerder al. ,,Ik vind het
    ontzettend verkeerd”, zei Pfizer-baas Bourla zelfs over het leveren van vaccins tegen kostprijs.
    Zijn stelling: een bedrijf moet geld verdienen, ook in deze ongekende crisis. Niet onbelangrijk
    om te melden: Pfizer en BioNTech ontwikkelen hun vaccin naar eigen zeggen zonder subsidie.
     
    Pfizer gebruikt voor zijn vaccin de hypermoderne mRNA-techniek. Daarbij wordt op basis van
    genen van het Covid-19-virus een stukje genetisch materiaal gemaakt en ingespoten. 
     
    Een mogelijk struikelblok, misschien niet voor rijke landen als Nederland maar wel voor armere
    landen met gebieden die moeilijker  toegankelijk zijn: het mRNA-vaccin moet extreem koud
    worden bewaard, in het geval van Pfizer op temperaturen tot min 80 graden. Dat maakt de
    distributie veel complexer. 
     
    Productie
    Lang lag de Brits-Zweedse farmaceut AstraZeneca met het aan de universiteit van Oxford
    ontwikkelde coronavaccin aan kop in de race om als eerste met een werkend middel te komen.
    AstraZeneca kreeg dit najaar echter te maken met tegenslag, toen een proefpersoon te maken
    kreeg met een niet meteen verklaarbare bijwerking. Daardoor lagen de studies met het vaccin
    vooral in de VS een hele tijd stil - inmiddels zijn ze weer hervat.
     
    AstraZeneca hoopt eind dit jaar met resultaten van de fase 3-studie onder duizenden mensen
    te komen. Ook het Amerikaanse Moderna en het Nederlands-Belgisch-Amerikaanse
    Janssen/Johnson&Johnson is goed op weg met een coronavaccins. Al deze vaccins zijn door de
    Europese Commissie gekocht. Nederland heeft recht op 3,89 procent van de bestelde vaccins. In
    totaal gaat het  - mochten alle vaccins werken - om vele miljoenen doses.
     
    Het volledige artikel: AD - Stephen Friedrichs en Chris van Mersbergen 9 november 2020
     
 
     
     
 

 

Hervatting klinische proeven

    Algemeen Dagblad 24 oktober 2020
     
    Het Amerikaanse farmaceutische bedrijf Johnson & Johnson bereidt zich voor om de
    klinische proeven met een mogelijk coronavaccin te hervatten. Dat meldt het bedrijf vrijdag. De
    testen werden vorige week tijdelijk stilgelegd omdat één van de deelnemers ziek is geworden.
     
    Het vaccin van Johnson & Johnson zit momenteel in de zogenaamde derde fase van de
    klinische proeven. Daaraan nemen 60.000 mensen nemen deel. Zij kregen hangende het
    onderzoek geen nieuwe doses meer toegediend.
     
    ,,Na een grondige evaluatie van een ernstige medische gebeurtenis bij een deelnemer
    werd geen duidelijke oorzaak vastgesteld'', meldt de farmagigant. ,,Het bedrijf heeft geen enkel
    bewijs gevonden dat het kandidaat-vaccin de oorzaak van de gebeurtenis was.''
     
    Het volledige artikel: Algemeen Dagblad 24 oktober 2020
     
 
     
     
 

 

Alles over de coronavaccins 'Het duurt zeker tot de helft van 2021'

    Gezondheidsnet - Heleen Croonen 14/15 oktober 2020
     
    De nieuwe maatregelen van het kabinet maken de roep om een coronavaccin nog
    sterker. Wanneer zijn de eerste vaccins klaar? Niet alle vaccins werken goed bij
    ouderen, maar sommigen juist wel.
     
    Alle vaccins uit de kopgroep zijn gericht op de stekels (spikes) van het coronavirus. Het zijn
    injecties voor in de spier. In deze grafiek staat hoeveel vaccins er in productie zijn en wanneer
    we ze kunnen verwachten. Maar deze schattingen zijn positief, want deskundigen verwachten dat
    het zeker tot de helft van 2021 zal duren voor wij in Nederland een coronavaccin kunnen halen.
    Er kan nog van alles misgaan bij het onderzoek, de goedkeuring, de productie en de
    verspreiding.
     
   

     

I

  Type: verkoudheidsvirus met een gen
    Het ‘recombinante vector vaccin’ gebruikt een verzwakt virus. Meestal is dat een
    verkoudheidsvirus, van dieren of van mensen. Virussen zijn gemaakt om te besmetten, dus ook
    dit virus zal binnendringen in onze cellen. In het virus zit een stukje erfelijk materiaal dat
    codeert voor de coronastekels. Gevolg: onze eigen cellen gaan de eiwitten van die stekels
    maken en daar treedt ons afweersysteem tegen op. Hiermee krijgen we afweer tegen het hele
    coronavirus.
    CanSino - China
    Universiteit van Oxford / Astra Zeneca - Groot Brittannië / Zweden [info.: Gezondheidsnet ]
    Janssen Pharmaceutical Companies - Nederland / Verenigde Staten [info.: Gezondheidsnet ]
    Gamaleya research Institute - Rusland [info.: Gezondheidsnet ]
     

II

  Type: Stukjes van het coronavirus
    De zogenaamde ‘subunit eiwitvaccins’ bevatten bepaalde stukjes van het coronavirus, samen
    met een middel dat het vaccin extra goed laat werken, oftewel een ‘adjuvans’. Die stukjes van
    het coronavirus worden gemaakt door gistcellen, bacteriën of zelfs planten en insectencellen (zie
    Novavax). Voordeel: het mechanisme wordt al langer gebruikt. Het hepatitis B vaccin heeft dit
    mechanisme en is al sinds 1981 op de markt.
    Novavax - Verenigde Staten, Zweden [info.: Gezondheidsnet ]
     

III

  Type: Stukjes RNA of DNA inspuiten
    Het werkingsmechanisme is bedrieglijk simpel: je spuit wat RNA of DNA in voor de stekel van het
    coronavirus en het menselijk lichaam gaat de stekels zelf aanmaken. Het immuunsysteem
    komt er vervolgens tegen in opstand. Nadeel: de vaccins moeten koel (-20 graden voor
    Moderna) tot zeer koel (-70 graden voor BioNtech) worden bewaard. Dat is lastig bij de
    distributie. Nog een nadeel: er zijn nog geen vaccins met de nieuwe RNA- of DNA -techniek op
    de markt, we weten dus nog weinig over de veiligheid of werkzaamheid.
    Moderna - Verenigde Staten [info.: Gezondheidsnet ]
    BioNtech / Fosun Pharma / Pfizer - Verenigde Staten / China / Duitsland [info.: Gezondheidsnet ]
     

IV

  Type: Inactief gemaakt virus
    Dit is de klassieke vaccinatiemethode.  Het coronavirus wordt geïnactiveerd en in kleine
    hoeveelheid toegediend. Het immuunsysteem komt in opstand en bouwt afweer op tegen een
    nieuwe virusaanval. Nadeel is dat de productie gevaarlijk is, het lab moet aan hoge eisen
    voldoen, zodat het geen brandhaard wordt voor het coronavirus.
    Sinovac - China [info.: Gezondheidsnet ]
    Sinopharm - China [info.: Gezondheidsnet ]
     
    En Inovio en Sanofi/GSK dan?
    De Europese Commissie heeft ook het Franse vaccin van Sanofi/GSK ingekocht, maar dit wordt
    nog niet getest bij grote groepen mensen. Het zit dus niet in de kopgroep. Ook het Inovio-
    vaccin zit niet in de kopgroep, omdat de grote onderzoeken niet zijn gestart, Het vaccin was
    supersnel gemaakt (binnen 3 uur na ontvangst van de genetische code van het virus), maar
    onderzoek bij mensen moet de werkzaamheid en veiligheid nog bewijzen, dus is het in dit
    overzicht niet meegenomen.
     
    De Wereldgezondheidsorganisatie WHO houdt de stand van het onderzoek naar de mogelijke
    coronavaccins bij. In dit fase-drie-onderzoek wordt het vaccin gegeven aan grote groepen
    mensen. Als het daarin veilig en werkzaam blijkt, volgens de Europese registratie-autoriteit EMA,
    mag het op de markt komen. De vereniging van microbiologen KNVM heeft ook een zeer
    informatief overzicht van de meest kansrijke vaccins.
     
    Het volledige artikel: Gezondheidsnet - Heleen Croonen 14/15 oktober 2020
     
 
     
     
 

 

Johnson & Johnson pauzeert vaccinonderzoek

    NRC Handelsblad - Jurriaan van Eerten 13 oktober 2020
     
    Farmabedrijf Johnson & Johnson legt tijdelijk alle klinische studies met hun coronavaccin stil,
    omdat een deelnemer door een nog onbekende oorzaak ziek is geworden. Dat maakte het
    bedrijf in de nacht van maandag op dinsdag via de eigen website bekend.
     
    Het gaat hierbij onder andere om het onderzoek dat wordt uitgevoerd door het Leidse Janssen
    Pharmaceutica, dat onderdeel is van het Amerikaanse moederbedrijf. Zij hebben een fase-3-
    studie lopen, waarbij tot 60.000 deelnemers op drie verschillende continenten betrokken zijn.
     
    Johnson & Johnson heeft geen verdere toelichting over de pauzering gegeven, naar eigen
    zeggen omwille van privacy van de betrokken deelnemer. Zij willen het geval eerst nog zelf
    verder onderzoeken. Daarna zullen ze meer informatie geven.
     
    Vorige week werd bekend dat de Europese Commissie 200 miljoen doses van het nog te
    ontwikkelen vaccin heeft aangeschaft, met een optie op nog eens diezelfde hoeveelheid.
    Volgens de planning zou het vaccin in het tweede kwartaal van 2021 klaar moeten zijn.
     
    Het volledige artikel: NRC Handelsblad - Jurriaan van Eerten 13 oktober 2020
     
 
     
     
 

 

Alleen maar goed nieuws over Leids coronavaccin: 'Eén dosis is

    genoeg'
    Welingelichte Kringen - Désirée du Roy 24 september 2020.
    Bron Algemeen Dagblad.
     
    Het gaat de goede kant op met het coronavaccin dat door het Leidse Janssen Vaccines is
    ontwikkeld. Kon niet beter zelfs. ,,Tot nu toe krijgen we alleen maar goed nieuws”, zegt viroloog
    Hanneke Schuitemaker in het AD.
     
    Onder leiding van Schuitemaker ontwikkelde Janssen Vaccines, onderdeel van ‘s werelds
    grootste farmaceut Johnson & Johnson, een vaccin dat succesvol door de eerste onderzoeksfase
    kwam en nu getest wordt op 60.000 mensen. ,,We zien dat de proefpersonen het vaccin goed
    verdragen”, vertelt Schuitemaker. 98 procent bouwde genoeg antistoffen op om het virus te
    kunnen neutraliseren. ,,Dat lijkt ook te gelden voor de eerste groep ouderen in de studie, hun
    immuunrespons lijkt vergelijkbaar met die van jongeren.”
     
    En de resultaten zijn op meer vlakken hoopgevend. ,,Wat verder heel goed nieuws is, is dat één
    dosis van het vaccin genoeg immuunrespons blijkt te geven. Dat hadden we bij de proeven op
    apen al gezien, maar dat zien we nu dus ook bij mensen.”
     
    Sommige mensen zijn bang dat de veiligheidsprocedures worden ingekort omdat er zoveel
    haast is bij de ontwikkeling van een vaccin. Dat ontkent Schuitemaker ten stelligste. ,,Ik kan
    met volle overtuiging zeggen dat er bij het ontwikkelen van de vaccins geen enkele bocht wordt
    afgesneden, als het gaat om veiligheid. Er hoeft in het eerste stadium van de dierproeven maar
    één muis glazig uit zijn ogen te kijken, of alle signalen gaan bij ons op rood.”
     
    ,,Wat ik kan zeggen, is dat we nergens op bezuinigen, integendeel. We investeren juist veel
    meer, al onze mensen zijn aan het werk om dit vaccin te ontwikkelen. De risico’s zijn financieel,
    doordat we honderden miljoenen doses vaccin produceren die misschien niet blijken te werken.
    Maar risico’s nemen met veiligheid, dat zullen we nooit doen.”
     
    Het volledige artikel: Welingelichte Kringen - Désirée du Roy 24 september 2020.
    Bron Algemeen Dagblad.
     
 
     
     
 

 

Leids coronavaccin lijkt te werken: 'Tot nu toe alleen maar goed

    nieuws'
    Het Parool - Chris van Mersbergen 23 september 2020
     
    Het coronavaccin dat door Janssen Vaccines in Leiden is ontwikkeld, wordt sinds deze week
    getest op 60.000 mensen in de VS, Zuid-Amerika en Zuid-Afrika. Komt het ei van Columbus
    straks dan echt uit Nederland? We vragen het viroloog Hanneke Schuitemaker, die de
    ontwikkeling van het vaccin leidt. “Tot nu toe krijgen we alleen maar goed nieuws.”
     
    Johnson & Johnson, de grootste farmaceut ter wereld en het moederbedrijf van Janssen, hoopt
    dat het coronavaccin begin 2021 op de markt kan komen. Het bedrijf liet vanochtend weten dat
    het vaccin goede tussentijdse resultaten heeft geboekt in onderzoeksfase 1/2a. Dat is het
    eerste onderzoek onder een veel kleinere groep mensen, waarbij wordt bekeken of het vaccin  
    veilig is en of mensen die het toegediend hebben gekregen, antistoffen opbouwen tegen het
    coronavirus.
     
    De tussentijdse resultaten worden binnenkort gepubliceerd. Maar viroloog Hanneke
    Schuitemaker - onder haar leiding werd het vaccin bij Janssen Vaccines in Leiden ontwikkeld -
    kan wel een tipje van de sluier oplichten.
     
    Het veiligheidsprofiel en de immuniteit blijken bij de meeste proefpersonen positief, meldde
    Johnson & Johnson. Hoe positief?
    “We zien dat de proefpersonen het vaccin goed verdragen. Sommige deelnemers aan de studie
    ontwikkelden koorts, maar dan kortdurend. We weten nog niet of zij het kandidaat-vaccin
    kregen of de placebo. Maar daar bleef het bij. Verder bouwde 98 procent genoeg antistoffen op
    om het virus te kunnen neutraliseren. Dat lijkt ook te gelden voor de eerste groep ouderen in
    de studie, hun immuunrespons lijkt vergelijkbaar met die van jongeren. Voor de Amerikaanse
    medicijnautoriteit, de FDA, is dat reden geweest om ook meteen toestemming te geven om
    ouderen in de fase 3-studie mee te nemen. Wat verder heel goed nieuws is, is dat één dosis
    van het vaccin genoeg immuunrespons blijkt te geven. Dat hadden we bij de proeven op apen al
    gezien, maar dat zien we nu dus ook bij mensen.”
     
    Alleen maar goed nieuws dus?
    “Eigenlijk wel, tot nu toe. We krijgen steeds alle resultaten die we hadden gehoopt.”
     
    Jullie zijn de enige vaccinmaker die maar één dosis nodig heeft. En sommige andere vaccins
    laten bij ouderen duidelijk minder antistoffen zien dan bij jongeren. Hoe verklaart u dat bij jullie
    vaccin de resultaten tot nu toe zó goed zijn?
    “Elk vaccin biedt hetzelfde zogenaamde spike-eiwit aan aan het lichaam. Daaromheen zijn
    variaties mogelijk, het gaat er ook om hoe je het aanbiedt. Wij lijken er in geslaagd om een
    vaccin te ontwikkelen dat het lichaam een heleboel biedt dat helpt om het coronavirus te
    bestrijden.”
     
    Onlangs werd de fase 3-studie van het Oxfordvaccin van AstraZeneca tijdelijk stilgelegd toen
    een proefpersoon een zeldzame ruggenmergontsteking opliep. Schrok u daarvan?
    “Nee, eigenlijk niet. Natuurlijk wil je weten wat er aan de hand is, en hoe het verder gaat met de
    studie, maar verder is dit gewoon hoe het systeem werkt. Het hele protocol rond
    vaccinontwikkeling is zo ingericht dat dit soort gevallen aan het licht kan komen, en dat je
    vervolgens beoordeelt of de aandoening iets met het vaccin te maken heeft. Dat hoeft niet zo
    te zijn. Het kan ook zo zijn dat je ontdekt dat het vaccin voor mensen met een bepaalde
    onderliggende aandoening niet geschikt is. Dan kun je het besluit nemen om die mensen het
    vaccin niet te geven.”
     
    Vier weken geleden werd bekend dat jullie het vaccin ook op Nederlanders gingen testen, in de
    fase 2-studie. Hoe kan het dat fase 3 al begint als fase 2 pas net begonnen is?
    “Het is niet automatisch zo dat je eerst fase 1 doet, dan fase 2 en dan pas fase 3. In fase 2
    testen we of we ook een lagere dosis vaccin kunnen toedienen. Omdat we tijdwinst willen
    boeken, start fase 3 parallel.”
     
    Waarom kiezen jullie voor 60.000 proefpersonen? Andere farmaceuten gaan uit van 30.000.
    “In ons geval is 60.000 het maximum. Wat je wil, is dat tijdens de studie genoeg mensen het
    coronavirus oplopen om betrouwbare uitspraken te kunnen doen over de veiligheid en
    werkzaamheid van een vaccin. Daarbij ben je ook afhankelijk van de mate waarin het
    coronavirus in een gebied rondwaart. Pfizer, een andere farmaceut, heeft inmiddels al
    aangekondigd het aantal proefpersonen te verhogen van 30.000 naar 44.000.”
     
    Hoeveel proefpersonen moeten uiteindelijk het coronavirus oplopen?
    “We gaan uit van 150 tot 160. Dat lijkt misschien weinig, maar in de statistiek is dat echt meer
    dan voldoende. Als je kunt aantonen dat 150 mensen die een placebo (medicijn zonder
    werkzame bestanddelen, red.) hebben gekregen ziek zijn geworden en niemand die het vaccin
    kreeg ook maar ergens last van heeft, dan kun je wel vaststellen dat het vaccin werkt. Maar dat
    is wel een heel ideale situatie. Er kan ook sprake zijn van een verhouding 100-50, waarbij dus
    honderd mensen met een placebo ziek zijn en vijftig met een vaccin. Dan kun je, als het virus
    goed verdeeld over je studiegroep heeft rondgewaard, toch nog vaststellen dat mensen met het
    vaccin twee keer zo goed beschermd zijn als mensen met de placebo. Dat is ook een mooi
    resultaat.”
     
    Kunt u inmiddels iets zeggen over de kans dat het vaccin de eindstreep haalt?
    “Nee, sorry, dan moet ik nog steeds mijn vaste riedeltje afsteken. Negen van de tien vaccins
    falen in fase 3, dat is gewoon zo. En daarvóór kun je gewoon geen zinnig woord zeggen over de
    slagingskans. Wel denk ik dat als er één vaccin succesvol blijkt, dat voor meer vaccins zal
    gelden. Omdat iedereen met hetzelfde spike-eiwit werkt. Maar er is nog geen enkel vaccin door
    fase 3 heen.”
     
    Er zijn nogal wat mensen die argwaan koesteren tegen een vaccin dat zo snel wordt ontwikkeld.
    Heeft u nog een boodschap voor hen?
    “Zeker. Ik kan met volle overtuiging zeggen dat er bij het ontwikkelen van de vaccins geen
    enkele bocht wordt afgesneden, als het gaat om veiligheid. Er hoeft in het eerste stadium van
    de dierproeven maar één muis glazig uit zijn ogen te kijken, of alle signalen gaan bij ons op
    rood. We betrachten echt de allergrootste zorgvuldigheid, zoals altijd. Maar al die details die
    mensen normaal nooit horen of lezen, komen ze nu wel te weten, omdat er zóveel aandacht
    voor is. Dat legt het vergrootglas op wat we doen. Wat ik kan zeggen, is dat we nergens op
    bezuinigen, integendeel. We investeren juist veel meer, al onze mensen zijn aan het werk om
    dit vaccin te ontwikkelen. De risico’s zijn financieel, doordat we honderden miljoenen doses
    vaccin produceren die misschien niet blijken te werken. Maar risico’s nemen met veiligheid, dat
    zullen we nooit doen.”
     
    Het volledige artikel: Het Parool - Chris van Mersbergen 23 september 2020
     
 
     
     
 

 

Proefpersoon ziek: onderzoek Oxfordvaccin tijdelijk gestaakt. Wat

    nu?
    De Volkskrant - Maarten Keulemans 9 september 2020
     
    Het onderzoek naar het ‘Oxfordvaccin’ tegen corona is gepauzeerd nadat een
    proefpersoon volgens bronnen gedeeltelijk verlamd is geraakt. Farmaceut
    AstraZeneca noemt het een ‘routineactie’, maar verontrustend nieuws is het wel
    degelijk. De stand van zaken, aan de hand van vier vragen.
     
    Dinsdagavond maakte AstraZeneca bekend dat het ‘standaard controleproces een pauze in de
    vaccinatie heeft veroorzaakt om het controleren van de veiligheidsgegevens mogelijk te
    maken’. Achter die wollige formulering schuilt een Britse proefdeelnemer die te kampen heeft
    met een mogelijke serieuze bijwerking.
     
    Die woordkeus, ‘serious adverse event’, is belangrijk: in het vaccinjargon betekent het namelijk
    dat de deelnemer ziekenhuisopname behoefde. Een ‘onverklaarde ziekte’, zegt AstraZeneca
    verderop in zijn verklaring. Wat de proefpersoon precies mankeert, is namelijk nog onduidelijk.
     
    Volgens een anonieme bron, opgevoerd door de New York Times, zou het gaan om ‘myelitis
    transversa’, een zeldzame ontsteking van het ruggenmerg waardoor men gedeeltelijk verlamd
    kan raken. Wel gaat men ervan uit dat de persoon in kwestie weer zal herstellen, aldus een
    andere bron dichtbij de zaak, geciteerd door medische nieuwssite STAT.
     
    Oei. Dus dat is einde oefening voor het vaccin
    Nee, dat gaat te snel. AstraZeneca wijst erop dat je bij het inenten van duizenden mensen mag
    verwachten dat er ook door puur toeval wel eens iemand onwel zal worden vlak na de inenting.
    Dat maakt het onzeker of de ‘bijwerking’ wel echt een bijwerking is – al is
    ruggenmergontsteking, een aandoening die vaker opduikt als bijwerking van vaccins, wel erg
    verdacht.
     
    Zelfs als aan het licht komt dat het incident werd veroorzaakt door het vaccin, kan er nog van
    alles gebeuren. Misschien had de proefpersoon wel een bepaalde onderliggende aandoening,
    misschien zijn er andere omstandigheden die de medische tegenslag kunnen verklaren, zoals
    de leeftijd van de proefpersoon.
     
    Toch is dit wel een alarmsignaal’, vindt Huub Savelkoul, hoogleraar immunologie in
    Wageningen. ‘Dit is precies de reden waarom zoveel vaccins uiteindelijk toch de eindstreep niet
    halen. In eerste instantie zie je fantastische resultaten, maar als je de grote stap maakt naar
    grote groepen mensen, komen vaak de onhebbelijkheden van vaccins naar boven.’
     
    In eerdere proeven, waarbij het vaccin aan ruim duizend vrijwilligers werd toegediend, heette het
    nog dat het vaccin ‘veilig en goed te verdragen’ was. Wel kreeg zo’n 60 procent lichte klachten
    zoals hoofdpijn, verhoging of pijn rond de prikplek.
     
    Volgens AstraZeneca is de stillegging ‘standaard’, iets dat vaak gebeurt. Klopt dat?
    Ja. In 2014 staakte Merck tijdelijk het onderzoek naar zijn ebolavaccin, nadat vier deelnemers
    gewrichtspijn kregen, om maar eens een voorbeeld te noemen. Het vaccin werd uiteindelijk in
    december alsnog goedgekeurd.
     
    AstraZeneca zal nu een onafhankelijk panel van wetenschappers naar de gegevens laten kijken,
    om na te gaan of het wel verantwoord is de proeven voort te zetten. Daarbij zal men ook
    afwegen of de bijwerking, als het dat is, opweegt tegen de voordelen.
     
    Er zijn geen echte regels of afspraken over wat voor bijwerkingen we acceptabel vinden’, zegt
    Savelkoul. Uiteindelijk is dat aan de toelatingsautoriteiten die aan het einde van de rit het
    onderzoeksdossier van het nieuwe vaccin moeten beoordelen.
     
    Het Oxfordse vaccin maakt deel uit van een kopgroep van negen vaccins die al op grote schaal
    worden getest op mensen in een zogeheten fase-drie-onderzoek. Het vaccin, én een nepvaccin
    ter controle, worden in die fase aan tienduizenden gewone burgers toegediend om te
    onderzoeken of het het virus in de ‘echte wereld’ ook afweert.
     
    Het vaccin uit Oxford had van meet af aan al een voorsprong, omdat de groep die het
    ontwikkelde toevallig al werkte aan een vaccin tegen het mersvirus, een virus dat nauw aan het
    nieuwe coronavirus verwant is. Men hoefde dat vaccin, gebaseerd op een onschuldig
    verkoudheidsvirus, bij wijze van spreken alleen maar wat aan te passen.
     
    Er zijn andere redenen waarom juist het Oxfordvaccin zo belangrijk is. Zo is het één van de
    vaccins waarvan Nederland, samen met Frankrijk, Italië en Duitsland, alvast 300 miljoen doses
    heeft besteld. Een andere reden is wetenschappelijk: het vaccin is ruwweg gebaseerd op
    hetzelfde principe als de voornaamste Nederlandse kandidaat, het vaccin van het Leidse
    biotechbedrijf Janssen.
     
    Het volledige artikel: De Volkskrant - Maarten Keulemans 9 september 2020
     
 
     
     
 

 

'J&J gaat coronavaccin testen op 60.000 mensen'

    IEX 20 augustus 2020
     
    NEW BRUNSWICK (AFN) - Farmaceut Johnson & Johnson (J&J) gaat zijn coronavaccin eind
    september testen op maximaal 60.000 mensen, schrijft de Amerikaanse krant Wall Street
    Journal. Het vaccin, dat bij dochterbedrijf Janssen Vaccines in Leiden wordt ontwikkeld, wordt
    daarmee op veel meer mensen getest dan concurrerende vaccins van onder meer Moderna,
    Pfizer en AstraZeneca. Die bedrijven gaan met 30.000 mensen testen.
     
    Doel van de test is het vaststellen dat het vaccin veilig is voor mensen, effectief is en een
    duurzaam effect heeft. Ook moet in de test worden vastgesteld wat de optimale doseringen
    voor het vaccin zijn. Momenteel loopt al een eerdere test van het vaccin op mensen, in de
    Verenigde Staten en België.
     
    Johnson & Johnson kreeg al diverse orders voor zijn vaccin in het geval dat het middel effectief
    blijkt tegen het coronavirus.
     
    Het volledige artikel: IEX 20 augustus 2020
     
 
     
     
 

 

VS verzekeren zich van 100 miljoen doses 'Leids' coronavaccin

    Trouw 5 augustus 2020
     
    De Verenigde Staten hebben zich verzekerd van de levering van 100 miljoen
    doses van een mogelijk vaccin tegen het nieuwe coronavirus van farmaceut
    Johnson & Johnson. Aan dat vaccin zit een Nederlands tintje, want het middel
    wordt ontwikkeld onder leiding van dochteronderneming Janssen Vaccines in
    Leiden.
     
    Johnson & Johnson levert de vaccins in het geval dat het middel definitief wordt goedgekeurd
    voor het voorkomen van Covid-19. Ook als de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA
    versneld groen licht geeft voor de toediening van het vaccin gaat de deal door. De
    Amerikaanse regering heeft verder een optie om nog eens 200 miljoen doses van het vaccin
    af te nemen van Johnson & Johnson.
       
    Financiële details over de overeenkomst zijn niet bekendgemaakt. Wel maakte Johnson &
    Johnson eind maart bekend samen met het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid 1
    miljard dollar te investeren de ontwikkeling van het vaccin.
     
 
     
     
 

 

Nederlands vaccin beschermt apen tegen corona en is klaar voor de

    volgende stap: mensproeven
    De Volkskrant - Maarten Keulemans 31 juli 2020
     
    Met mooie rapportcijfers gaat het ‘Nederlandse’ coronavaccin van de Leidse
    farmaceut Janssen de volgende onderzoeksfase in: die van testen op de mens.
    Bij apen bleek het vaccin vijf van de zes ingeënte apen volledig te beschermen
    tegen het virus, en één nagenoeg volledig.
     
    Dat belooft veel goeds, zeggen ook onafhankelijke vaccinwatchers. ‘Dit zijn de eerste data die
    we van ze zien. En het ziet er heel goed uit, beter eigenlijk nog dan het Oxfordse vaccin’, zegt
    Cécile van Els, immunoloog bij het RIVM en hoogleraar vaccinologie aan de Universiteit Utrecht.
    I like the J&J vaccine’, schrijft de vooraanstaande farmacieblogger Derek Lowe, in
    een bespreking van vijf vaccinkandidaten. ‘J&J’ staat voor Johnson & Johnson, moederbedrijf
    van het Leidse Janssen.
     
    Naar nu blijkt, heeft Janssen achter de schermen niet één, maar liefst zeven vaccins getest, elk
    met een iets andere moleculaire lading aan boord. Het vaccin dat eruit springt is het vaccin met
    de aanduiding ‘S.PP’ op het etiket. Al na één prik bleek de inenting apen te beschermen tegen
    pogingen ze met het echte coronavirus te besmetten.
     
    Daarmee kan het vaccin door naar de volgende fase: een ronde waarin men het vaccin in
    verschillende doseringen test op de mens, op bijwerkingen en werkzaamheid. Momenteel rondt
    Janssen daartoe de werving af van 375 menselijke deelnemers. ‘Ik verwacht wel dat dit vaccin
    iets gaat doen’, zegt Van Els.
     
    Hoopgevend is vooral dat het vaccin er bij apen voor zorgde dat het virus zich niet meer kan
    nestelen in de neus. ‘Dat is heel bemoedigend, omdat we weten dat bescherming in de neus
    echt heel ingewikkeld is’, zegt Hanneke Schuitemaker, hoofd virale vaccins bij Janssen. ‘Als dit
    resultaat een vertaling krijgt in de mens, zou dat ook de overdracht van het virus van mens
    naar mens remmen.’
     
    Uit de resultaten die het Leidse team donderdag online publiceerde in Nature, blijkt dat het
    vaccin in elk geval antistoffen opwekt die het virus wegvangen. Veel minder aanwezig zijn de
    zogeheten T-cellen, de ‘bezemploeg’ die al geïnfecteerde cellen moeten opruimen en helpen bij
    de opbouw van de immuunrespons.
     
    Maar Van Els verbaast dat niet. ‘Dit is wat je hoopt te zien’, zegt ze. ‘Antistoffen lekken ook door
    naar de slijmvliezen van de luchtwegen, waar ze gaan zitten wachten: komt er een virus binnen?
    Dat Schuitemaker weinig T-cellen vond, kan volgens Van Els komen door het moment waarop
    men de apen onderzocht. ‘Het zou zomaar kunnen dat de T-cellen toen alweer weg waren uit
    het bloed.’
     
    Het vaccin bestaat uit een onschuldig verkoudheidsvirus, dat met genetische technieken is
    verkleed als coronavirus. Daarop kan het immuunsysteem ‘oefenen’ om het echte coronavirus
    te herkennen.
     
    Een van de cruciale vervolgvragen, denkt Van Els, is hoe het vaccin zich gedraagt bij
    verschillende leeftijdsgroepen. ‘Vooral bij ouderen. We weten dat vaccins bij hen altijd wat
    lastiger aanslaan. Terwijl dit de doelgroep is die er het meest aan zal hebben.’
     
    Op dit moment zijn er wereldwijd een kleine 200 vaccins in ontwikkeling, waarvan er 37 worden
    getest op mensen. Volgens Janssen zou het Leidse vaccin begin 2021 gereed kunnen zijn voor
    gebruik.
     
    Zover is het nog niet, waarschuwt Van Els. ‘De teller gaat nu weer op nul. We zullen stap voor
    stap moeten zien hoe dit vaccin uitpakt bij de mens. Er zijn nog een hoop horden die we
    moeten nemen voordat we echt kunnen zeggen: we hebben hem.’
     
    Het volledige artikel: De Volkskrant - Maarten Keulemans 31 juli 2020
     
 
     
     
 

 

Leidse farmaceut begonnen met testen coronavaccin op mensen

    NOS Nieuws 27 juli 2020
     
    De in Leiden gevestigde farmaceut Janssen Vaccines is begonnen met het testen
    van een potentieel vaccin tegen het coronavirus op mensen.
     
    Eerder dacht het bedrijf pas in september te kunnen beginnen met de zogenoemde klinische
    testfase. Maar de ontwikkeling van het vaccin is door een voorspoedige, preklinische fase
    versneld. De Nederlandse viroloog Hanneke Schuitemaker (hoofd virale vaccins bij Janssen) 
    leidt die ontwikkeling.
     
    Johnson & Johnson, het moederbedrijf van Janssen, liet vorige maand al weten dat er eerder
    begonnen zou worden met de klinische tests "op basis van de bemoedigende preklinische
    gegevens en de samenwerking met de autoriteiten".
     
    Het vaccin wordt in eerste instantie getest op 1045 gezonde volwassenen in de VS en België in
    de leeftijd van 18 tot boven de 65 jaar.
     
    In de klinische fase wordt voornamelijk getest of het vaccin veilig is en wat de mogelijke
    bijwerkingen zijn. In een latere fase wordt de daadwerkelijke werking van het vaccin pas getest,
    zegt Johan Van Hoof, hoofd van het vaccinprogramma van Janssen, tegen de Vlaamse omroep
    VRT.
     
    "We hopen die fase in september al te kunnen opstarten", zegt hij. "Dan gaan er veel meer
    mensen gerekruteerd worden en dan gaan we echt kijken of het vaccin echt beschermt tegen
    het virus, of een ernstige ziekte ten gevolge van het virus voorkomt."
     
    Mochten die resultaten bemoedigend zijn, dan zou het vaccin er in de eerste helft van 2021
    kunnen zijn.
     
    Op dit moment zijn er wereldwijd minstens 163 potentiële coronavaccins in ontwikkeling. Zeker
    23 daarvan worden op dit moment bij mensen getest, de rest zit nog in de fase van
    laboratoriumtests en dierproeven.
     
    Het volledige artikel: NOS Nieuws 27 juli 2020
     
 
     
     
 

 

Het coronavaccin komt misschien wel uit Nederland [deel 1]

    FD - Thieu Vaessen 12 juli 2020
     
    Pas als er een vaccin tegen het coronavirus beschikbaar komt, keert het openbare leven terug
    naar normaal. Ook Nederlandse bedrijven werken hard aan de ontwikkeling van zo'n vaccin. Dit
    zijn vijf van de belangrijkste ondernemingen.
     
    In het kort
    Zeker vijf Nederlandse bedrijven spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van een mogelijk
    coronavaccin.
    Staatsbedrijf Intravacc uit Bilthoven werkt aan drie vaccins.
    In Leiden beschikken zowel Janssen als Halix over een grote productiefaciliteit.
     

1

  Intravacc, stille kracht uit Bilthoven
    Koploper van drie kandidaten is een vaccin dat bestaat uit OMV's (outer-membrane vesicles)
    hele kleine blaasjes die door een bacterie worden geproduceerd.
    Aan de blaasjes kunnen de Intravacc-wetenschappers een klein stukje van een
    eiwit koppelen dat een afweerreactie oproept. En nu komt het bijzondere: de nanodeeltjes
    activeren niet zoals gebruikelijk antistoffen, ze activeren witte bloedcellen om de ziekte te
    bestrijden.
     
    In zekere zin is het een minder ambitieus vaccin. De injectie verhindert besmetting niet volledig,
    maar de afweerreactie van de witte bloedcellen kan wel voorkomen dat covid-19 ernstig
    verloopt. 'Patiënten zouden niet meer aan covid-19 overlijden en ook niet meer op de intensive
    care belanden', aldus Groen. 'Dat zou natuurlijk een enorme verlichting geven.'
     
    Een groot voordeel van dit OMV-vaccin is dat het snel in grote hoeveelheden is te produceren.
    Daarom heeft het vaccin bij Intravacc prioriteit gekregen, vertelt Elly van Riet, een Intravacc-
    wetenschapper die ook is aangeschoven.
    Later dit jaar hoopt Van Riet het vaccin al voor het eerst op mensen te testen, op veiligheid. In
    het beste geval zouden dan volgend jaar onderzoeken volgen die moeten nagaan of het vaccin
    inderdaad voldoende effectief is.
     

2

  Halix, nieuwe fabriek uit Leiden
    Halix heeft niet lang hoeven zoeken naar klanten die hier hun medicijnen of vaccins willen laten
    maken. Midden in de coronacrisis meldde zich AstraZeneca, een van de grootste farmaceutische
    bedrijven ter wereld. AstraZeneca behoort tot de koplopers, dankzij zijn samenwerking met de
    universiteit van Oxford. Hun vaccin komt mogelijk al dit jaar beschikbaar.
     

3

  Mymetics, outsider uit Leiden
     
    Vanuit Leiden werkt Mymetics aan vaccins tegen onder meer hiv en malaria. De onderneming
    onderneemt ook diverse pogingen om een vaccin tegen het coronavirus te ontwikkelen.
    'We maken vaccins op basis van virosomen, hele kleine deeltjes. Die kunnen geschikt zijn voor
    het bestrijden van het coronavirus, omdat ze een goede immuunrespons opwekken.'
     

4

  Janssen, grootmacht uit Leiden
    De grootste bijdrage van Nederland aan de ontwikkeling van een coronavaccin komt van
    Janssen. Zij behoort niet tot de kopgroep van bedrijven die het verst zijn met een potentieel
    coronavaccin, maar geldt wel als een hoofdrolspeler. De eerste testen op mensen - ruim
    duizend vrijwilligers in België en de VS - vinden later deze maand plaats. 
     

5

  Viroclinics, onderaannemer uit Rotterdam
    Viroclinics is een servicebedrijf uit Rotterdam dat farmabedrijven veel werk uit handen neemt,
    vooral bij het verzamelen en verwerken van data uit testen op menselijke proefpersonen. De
    onderneming opereert wereldwijd en is door meerdere farmabedrijven ingeschakeld voor de
    ontwikkeling van medicijnen en vaccins tegen het coronavirus.
     
    Maar eerder dit jaar kwam wel naar buiten dat het bedrijf in Nederland dierproeven uitvoerde
    voor de universiteit van Queensland. De Australiërs werken aan een vaccin dat kenners als
    veelbelovend hebben bestempeld. Het experimentele vaccin is getest op hamsters. Soms
    fungeren ook fretten en konijnen als proefdieren.
     
    Het volledige artikel: FD - Thieu Vaessen 12 juli 2020
     
 
     
     
 

 

Petitie: zeg nee tegen geaborteerde-foetusvaccin

    Reformatorisch Dagblad - Maarten Costerus 24 juni 2020
     
    Ze is niet tegen vaccinatie, maar heeft wel grote moeite met vaccins die worden ontwikkeld met
    behulp van cellen van geaborteerde foetussen. Leontien Bakermans, drijvende kracht achter
    een online petitie: „Deze vaccins gebruiken dus cellen van bewust gedood menselijk leven. Een
    ware gruwel.”
     
    Binnen twee dagen werd de maandag gelanceerde petitie door bijna 5000 mensen –het
    streefgetal– ondertekend. Bakermans, gepensioneerd apotheker: „We willen daarmee ingaan
    tegen het gebruik van foetale, menselijke cellijnen. Oxford was de trigger.” Ze doelt daarmee
    op een vaccin ontwikkeld door de universiteit van Oxford en farmaceut AstraZeneca.
    Zorgminister Hugo de Jonge deelde 13 juni in een brief mee om samen met Italië, Duitsland en
    Frankrijk niet minder dan 750 miljoen euro in dit middel te investeren. Dit bedrag is goed voor
    300 miljoen doses, waarvan de eerste mogelijk eind dit jaar beschikbaar komen. Mits het vaccin
    veilig en effectief is, want dat is volgens de topman van het bedrijf nog onzeker.
     
    Eerder toonde De Jonge al interesse in een vaccin van eigen bodem: van de Leidse farmaceut
    Janssen. Bakermans: „Dat is ook gebaseerd op een foetale cellijn.”
     
    Bij het vaccin uit Oxford is gebruikgemaakt van de zogenaamde HEK-293-cellijn, die afkomstig
    is van niercellen van een foetus die in 1972 is geaborteerd. Het Leidse vaccin maakt gebruik
    van de PER.C6-cellijn, die afstamt van netvliescellen van een 18 weken oude foetus die in
    1985 is geaborteerd. „Dat is weliswaar lang geleden, maar dat maakt het er niet minder erg
    om.”
     
    Niet dat er voor de productie van deze vaccins bij herhaling geaborteerd weefsel nodig is. Ook
    bevat het vaccin zelf geen menselijke cellen. De verre nakomelingen van deze cellen worden
    echter gebruikt als fabriekjes om het dragervirus in te kweken. Dit is een onschuldig
    verkoudheidsvirus met een ingebouwd stukje corona-DNA. Als dit virus bij iemand wordt
    ingespoten, activeert dit het immuunsysteem en bouwt het lichaam weerstand op tegen corona
    – althans, in theorie.
     
    Bakermans voelt het als haar plicht om te protesteren tegen deze vaccins. „Als je je stem niet
    laat horen, keur je deze werkwijze in feite goed. Beter kun je vooraf bezwaar uiten dan
    achteraf, als de vaccins eenmaal gekozen zijn. Ze willen dat iedereen straks aan een vaccin
    meedoet. Laten ze dan ook tegemoetkomen aan de mensen die het krijgen.”
     
    Waarschijnlijk komen er straks meerdere types coronavaccins op de markt. „Doe er dan ook een
    prolifevaccin bij, zou ik zeggen. Er zijn genoeg alternatieven, zoals het vaccin van de Franse
    farmaceut Sanofi.”
     
    Bakermans startte de petitie namens One of Us, een stichting die zich op Europees niveau
    inspant tegen het gebruik van menselijk embryonaal weefsel voor onderzoek. Ook in Engeland,
    Duitsland en België zal de organisatie binnenkort petities lanceren tegen vaccins gebaseerd op
    geaborteerde foetussen.
     
    Het volledige artikel: Reformatorisch Dagblad - Maarten Costerus 24 juni 2020
     
 
     
     
 

 

Janssen wil kandidaat-vaccin eind september testen in gebied met

    grote virusverspreiding
    De Standaard België 17 juni 2020
     
    Als alles volgens planning verloopt, zal farmabedrijf Janssen Farmaceutica in de tweede helft
    van september een werkzaamheidsstudie uitvoeren met het kandidaat-vaccin tegen covid-19.
    Dat moet in een gebied waar het virus op dat moment nog breed verspreid is.
     
    Johan Van Hoof, globaal hoofd van de afdeling Vaccinaties bij het bedrijf, noemt Johnson &
    Johnson ‘één van de koplopers’ in de race naar een vaccin voor het coronavirus. ‘Dat komt door
    de unieke combinatie van ervaring en faciliteiten van ons bedrijf. We hebben onze tijd genomen
    om een geschikte kandidaat te selecteren, maar kunnen snel grootschalige productie opzetten
    als ons vaccin geschikt blijkt.’
     
    Half juli start de klinische fase van het ontwikkelingsproces, waarbij testpersonen zullen
    gevaccineerd worden in België en de Verenigde Staten. De zoektocht naar testpersonen loopt
    heel vlot, zo zei Paul Stoffels, wetenschappelijk directeur van de overkoepelende groep
    Johnson & Johnson, woensdagnamiddag al bij een bezoek van koning Filip. ‘In België hebben
    we in totaal zo’n 500 testpersonen nodig en er stelden zich al 400 mensen kandidaat. Dat wil
    niet zeggen dat al die mensen ook geschikt zijn, maar het is in ieder geval bemoedigend.’
     
    Halverwege september verwachten we daarover de eerste resultaten’, zegt Van Hoof. ‘Zijn die
    positief, dan kunnen we in de tweede helft van september starten met de
    werkzaamheidsstudie.’
     
    In die fase wordt een grote massa gevaccineerd, om te beginnen tienduizend met het vaccin en
    tienduizend met een placebo. ‘Dat moet gebeuren in een gebied met genoeg infecties’ zegt
    Van Hoof. ‘Op dit moment kunnen we nog niet zeggen waar in de wereld dat zal zijn. We
    werken samen met epidemologische teams en kijken naar de modellen van academici om dat
    te bepalen.’
     
    Johnson & Johnson wil begin 2021 starten met het verdelen van vaccins en zegt tegen het einde
    van dat jaar een miljard vaccins te kunnen produceren.
     
    Het volledige artikel: De Standaard België 17 juni 2020
     
 
     
     
 

 

Curevac mag als tweede Duitse bedrijf corona-vaccin op mensen

    testen
    Innovations Origins -  Maurits Kuypers 17 juni 2020
     
    Het biotechbedrijf Curevac uit Tübingen krijgt als tweede Duitse bedrijf en elfde wereldwijd groen
    licht voor een klinische test met een corona-vaccin. Dat heeft het hiervoor verantwoordelijke
    Paul-Ehrlich instituut vandaag bekendgemaakt tijdens een gezamenlijke persconferentie.
     
    Het nieuws komt slechts enkele dagen nadat de Duitse regering bekendmaakte dat het voor
    300 miljoen euro een belang heeft genomen in Curevac van 23%, iets wat uiterst zelden is in
    de EU. Eerder dit jaar was er ook grote interesse vanuit de VS voor een overname van Curevac,
    maar daar stak de verantwoordelijk minister van economische zaken, Peter Altmaier, toen gelijk
    een stokje voor.
     
    Volgens bestuursvoorzitter Franz-Werner Haas van Curevac kan er nog deze maand begonnen
    worden met testen. De proeven met dieren zijn allemaal goed verlopen. De testen op mensen
    zullen plaatsvinden in vier Europese steden: Tübingen, Hannover, München en Gent.
     
    In de eerste fase zullen er 168 deelnemers zijn, waarvan een deel een placebo krijgt
    toegediend. Er wordt gewerkt met drie verschillende doses om te kijken welke hoeveelheid het
    beste werkt. De deelnemers aan de studie krijgen twee injecties: een op de eerste dag van de
    studie en een tweede na 29 dagen. Alle deelnemers zullen verder tot een jaar na de inenting
    intensief worden gevolgd.
     
    Eerste resultaten van de studie worden verwacht in september of oktober. Voor de definitieve
    toelating moet er daarna nog een veel grotere test plaatsvinden met minstens 10.000
    deelnemers. Volgens Haas kan Curevac direct nadat het vaccin groen licht heeft gekregen
    honderden miljoenen doses produceren. In samenwerking met enkele partners – waaronder de
    Europese Unie dat een krediet van 75 miljoen beschikbaar stelt – denkt het bedrijf dit na
    verloop van tijd op te kunnen schalen naar “miljarden doses”.
     
    Curevac is het tweede Duitse bedrijf dat de klinische fase in mag. Het andere is Biontech dat zijn
    vergunning eind april kreeg. De internationaal meest vergevorderde vaccins zijn volgens velen
    een van de Universiteit van Oxford (ChAdOx1 nCoV-19) in samenwerking met farmaconcern
    AstraZeneca en een in Leiden ontwikkeld vaccin door de firma Janssen Biologics, een dochter
    van Johnson & Johnson.
     
    De Nederlandse regering zet tot nu toe vooral in op het Oxford-vaccin. Dat bleek vorige week
    toen bekend werd gemaakt dat er samen met Frankrijk, Duitsland en Italië een contract is
    gesloten voor de levering van tenminste 300 miljoen doses van de producent AstraZeneca. Het
    is onbekend hoeveel geld dit heeft gekost. Het Oxford-vaccin bestaat uit een verzwakt
    chimpansee-verkoudheidsvirus, dat is uitgerust met het eiwit-uitsteeksel van het coronavirus
    SARS-CoV-2.
     
    Volgens de president van het Paul-Ehrlich instituut, Klaus Cichutek, zijn er nu in totaal ruim 130
    bedrijven of instituten bezig met een SARS-CoV-2-vaccin. Curevac is het elfde dat de klinische
    fase ingaat. Wanneer er een vaccin voor het grote publiek beschikbaar zal zijn, is volgens
    Cichutek moeilijk te zeggen. Zijn instituut doet er nu in ieder geval het maximaal mogelijke aan
    om het proces van testen en toelaten zo snel mogelijk te laten verlopen, uiteraard zonder
    daarbij nodeloze risico’s te nemen.
     
    Hij is wel positief over Curevac, onder meer vanwege hun eerdere resultaten met een
    hondsdolheid-vaccin.
     
    Curevac werkt net als Biontech niet aan een klassiek vaccin, zoals dat van de Universiteit van
    Oxford en Janssen, waarbij met verzwakte virussen wordt gewerkt. Curevac en Biontech richten
    zich op de nog vrij nieuwe mRNA-techniek. Zij krijgen daarbij vanuit de VS concurrentie
    van Moderna.
     
    Het volledige artikel: Innovations Origins -  Maurits Kuypers 17 juni 2020
     
 
     
     
 

 

Nederland neemt gok in wereldwijde race naar het vaccin

    NRC Handelsblad - Melle Garschagen, Niki Korteweg, Pim van den Dool, Michel Kerres 15 juni 2020
     
    Vijf vragen over: het coronavaccin. Nederland gaat 300 miljoen doses inkopen van een kansrijk
    coronavaccin dat in Oxford wordt ontwikkeld. Waarom zet Nederland op dit vaccin in? En nog vier
    vragen over de zoektocht naar een vaccin.
     

1

  Welk vaccin wil Nederland, met drie andere landen, aanschaffen en waarom?
     

2

  Welke andere vaccinkandidaten zijn kansrijk?
    Naast het Oxford-vaccin worden negen andere kandidaten al getest bij mensen. Het
    Amerikaanse bedrijf Moderna hoopt in juli te starten met een grootschalige test bij
    proefpersonen met hun vaccin mRNA-1273. Dat bestaat uit erfelijk materiaal van het
    coronavirus, rna. Een gevaccineerde maakt aan de hand daarvan zelf een stukje corona-eiwit
    aan, dat vervolgens de afweerreactie in het lichaam opwekt. De eerste 45 vrijwilligers die het
    vaccin in hun arm kregen, maakten neutraliserende antistoffen aan, meldt het bedrijf. Moderna
    start in juli met productie. Vaccins op basis van deze technologie zijn nog niet op de markt.
     
    Het vaccin van het Amerikaans-Zweedse bedrijf Novavax is de enige van de tien kandidaten dat
    bestaat uit een los stukje coronavirus-eiwit. „Met deze vaccins is veel ervaring, dat heeft
    voordelen”, zegt Huckriede.
     
    Het biotechbedrijf Janssen maakt in Leiden een vaccin dat, net als de Oxford-kandidaat, is
    gebaseerd op een verzwakt verkoudheidsvirus. Van de proefdierstudies zijn nog geen resultaten
    bekend, maar doel is om deze zomer de eerste proeven bij mensen te doen. De farmaceut laat
    alvast een grote hoeveelheid vaccins maken.
     
    Veel vaccins falen op het lange pad van de ontwikkeling, die normaal gesproken jarenlang
    duurt. Er is nog nooit een vaccin binnen een jaar ontworpen, getest, geproduceerd en
    grootschalig in gebruik genomen.
     

3

  Wat heeft het Nederlandse kabinet besloten? Gokt het nu alleen op dit project of
    ook op andere?
     

4

  Hoe reageert het VK op het vaccinproject van eigen bodem?
     

5

  Waarom wordt er in Brussel gemord?
     
    Het volledige artikel: NRC Handelsblad - Melle Garschagen, Niki Korteweg, Pim van den Dool, Michel Kerres
    15 juni 2020
     
 
     
     
 

 

Nederlandse vaccinbedrijven maken zich zorgen om bedrijfsspionage

    in race naar coronavaccin
    HLN België 11 juni 2020
     
    In de race naar een coronavaccin liggen ook spionnen op de loer. De Nederlandse
    inlichtingendienst let scherp op pogingen van met name China om kostbare vaccinkennis te
    roven, zeggen experts in de krant De Telegraaf.
     
    De Nederlandse geheime dienst AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst)
    waarschuwde vooral voor spionage om technische kennis te stelen, maar farmacologische
    knowhow is in belang enorm toegenomen. Het land dat als eerste een vaccin ontwikkelt en het
    virus verslaat, kan daarmee de rol van wereldleider pakken, zeggen de experts.
     
    In Nederland werken tal van laboratoria aan een vaccin tegen corona. Farmabedrijf Janssen in
    Leiden is een van de koplopers in de race waaraan meer dan honderd instellingen meedoen.
    Het bedrijf meldt dat het “alert” is op spionage. Het personeel is ingelicht over de risico’s. Ook
    bij het universitair ziekenhuis Erasmus MC in Rotterdam, waar gewerkt wordt aan antistoffen
    tegen corona, is men extra oplettend. Het ziekenhuis werkt samen met Z-Cert, het nationale
    Computer Emergency Response Team voor de zorg. “Helaas hebben wij geconstateerd dat de
    gezondheidszorg, zowel nationaal als internationaal, ten tijde van de coronacrisis extra wordt
    aangevallen”, laat het ziekenhuis weten.
     
    Ook de Amerikaanse inlichtingendienst FBI waarschuwde eerder al voor hackers die zouden
    proberen om “waardevolle intellectuele eigendom” en gegevens met betrekking tot het
    onderzoek naar het coronavirus te stelen. “De mogelijke diefstal van deze informatie brengt de
    levering van veilige, effectieve en efficiënte behandelingsopties in gevaar”, zo verklaarde de FBI
    vorige maand. 
     
    Het volledige artikel: HLN België 11 juni 2020
     
 
     
     
 

 

Leids coronavaccin al in juli op mensen getest

    De Limburger - Chris van Mersbergen 10 juni 2020 | bron AD
     
    Het coronavaccin dat door het bedrijf Janssen Vaccines in Leiden wordt ontwikkeld, kan zo’n zes
    weken eerder op mensen worden getest dan gedacht. In plaats van in september starten de
    klinische tests nu in de tweede helft van juli.
     
    Het naar voren halen van ‘fase 1 en 2a’ van het onderzoek, komt door de positieve resultaten
    die tot nu toe zijn geboekt in de ontwikkeling van het vaccin, stelt de Belg Paul Stoffels van het
    Amerikaanse bedrijf Johnson & Johnson, de eigenaar van Janssen. De
    geneesmiddelenautoriteiten hebben het bedrijf daarom toestemming gegeven om eerder te
    beginnen.
     
    De studie zal plaatsvinden onder 1045 gezonde volwassenen tussen de 18 en 55 jaar in België
    en de Verenigde Staten. Bij hen wordt bekeken of het vaccin veilig is, hoe het lichaam erop
    reageert en, ontzettend belangrijk, hoe de immuunrespons is.
     
    Janssen en Johnson & Johnson hopen ook fase 3 van het vaccinonderzoek, een test onder nog
    grotere aantallen mensen, naar voren te kunnen halen.
     
    Tegelijk blijft Johnson & Johnson zich inspannen om de productie van het vaccin op te hogen,
    zelfs nu nog niet duidelijk is of het middel ook echt werkt. Het doel is om in de loop van 2021
    wereldwijd 1 miljard doses te kunnen produceren. Stoffels: ,,Ons doel is om de wereld een
    vaccin te geven en mensen overal te beschermen tegen deze pandemie.”
     
    De Amerikaanse overheid draagt zo’n half miljard dollar bij aan de ontwikkeling van het ‘Leidse
    vaccin’. Nederland investeert er geen geld in. Wel wil ons kabinet de ontwikkeling en productie
    van het vaccin van Janssen ‘stimuleren en faciliteren’. De productie van het vaccin zou straks in
    Leiden, de VS en mogelijk in Azië plaats moeten vinden.
     
    Het onderzoek bij Janssen wordt geleid door hoofd virale vaccins Hanneke Schuitemaker, tevens
    hoogleraar virologie aan de Universiteit van Amsterdam.
     
    Het volledige artikel: De Limburger - Chris van Mersbergen 10 juni 2020 | bron AD
     
 
     
     
 

 

Maak werk van prolifevaccin tegen Covid-19

    Reformatorisch Dagblad - Diederik van Dijk en Elise van Hoek-Burgerhart 27 mei 2020
     
    Het gebruik van geaborteerde foetussen voor de ontwikkeling van vaccins is ethisch verwerpelijk.
    Daarom moeten hiervoor alternatieven worden aangewend.
     
    „Wat ik fascinerend vind, is dat jullie werken met het netvlies dat uit een geaborteerd embryo is
    gehaald.” Zo begint Rick Nieman, presentator in WNL op zondag, zijn gesprek over een
    coronavaccin met hoogleraar Virologie Hanneke Schuitemaker. Zij is tevens hoofd
    vaccinonderzoek bij farmaceut Janssen in Leiden. Zo ligt op tafel wat normaal verborgen blijft in
    de buisjes en schaaltjes van het laboratorium. Want uit het netvlies van dit geaborteerde kind
    groeide een unieke cellijn, met de naam PER.C6. En elke cel is een uniek fabriekje om een
    vaccin op te testen.
     
    Janssen maakt gebruik van deze cellijn, afkomstig van een achttien weken oude, gezonde
    foetus die in 1985 is geaborteerd. De moeder gaf toestemming voor het gebruik van het
    weefsel, maar of ze ook weet dat vervolgens de PER.C6-lijn werd ontwikkeld, is onzeker. Van
    cellen uit het netvlies die in kweek gebracht zijn, is een cel door behandeling met een
    adenovirus zich blijven delen en zo werd een cellijn gevormd. De cellijn werd eigendom van het
    Leidse bedrijf Crucell, dat geld verdiende door de cellen te verveelvoudigen en aan farmaceuten
    te verhandelen. In 2011 werd Crucell voor ruim 2 miljard dollar overgenomen door farmareus
    Johnson & Johnson uit de VS.
     
    Wereldwijd wordt hard gewerkt aan de productie van een vaccin tegen Covid-19. Er zijn meer dan
    160 vaccins in ontwikkeling, waarvan enkele zich in een eerste testfase bevinden. In het geheel
    van vaccinontwikkeling wordt slechts in enkele gevallen een cellijn gebruikt afkomstig van
    geaborteerd foetaal weefsel. Belangrijk punt is dat voor de productie van een vaccin niet bij
    herhaling geaborteerd weefsel nodig is, maar gebruik gemaakt wordt van een cellijn afkomstig
    van één abortus. De cellen zitten zelf niet in het vaccin, maar de verre ‘nakomelingen’ ervan
    worden gebruikt als fabriek om het dragervirus te produceren. Of één van de coronavaccins
    daadwerkelijk bij Janssen vandaan zal komen en geproduceerd is op PER.C6-cellen, is dus nog
    de vraag. Janssen wil echter snel zijn: ook in deze testfase ontwikkelt het bedrijf al een
    miljoenenvoorraad, nog voor zeker is of het coronavaccin überhaupt werkt. „Als we falen, zullen
    we alles moeten vernietigen.”
     
    De laatste jaren zijn we ons toenemend bewust hoe ‘ethisch’ ons voedsel, onze kleding en ook
    onze techniek, zoals de smart-phone, worden geproduceerd. Dit achterhalen is niet altijd
    eenvoudig, maar wanneer we ons van misstanden bewust zijn, motiveert ons dat daarin
    verandering te brengen. Dit geldt evenzeer voor geaborteerd foetaal weefsel. Brandpunt van de
    ethische discussie bij de PER.C6-cellijn is de vraag of de ethiek van abortus provocatus kan
    worden ‘losgekoppeld’ van de ethiek van het gebruik van foetaal weefsel. Kun je, met andere
    woorden, bij een opvatting over het gebruik van weefsel van de dode foetus de ethiek van de
    voorafgaande abortus provocatus buiten beschouwing laten? Wereldwijd wordt daarover
    nagedacht. We laten drie visies de revue passeren.
     
    Het gebruik van geaborteerde foetussen voor de ontwikkeling van vaccins is ethisch verwerpelijk.
    Daarom moeten hiervoor alternatieven worden aangewend. Hoewel het persoonlijk gebruik van
    een dergelijk vaccin op zichzelf ethisch aanvaardbaar kan zijn, wordt met deze alternatieven
    tevens voorkomen dat mensen in gewetensnood raken door gebruik van een vaccin waarvoor
    geaborteerd foetaal weefsel is benut.
     
    Het volledige artikel: Reformatorisch Dagblad - Diederik van Dijk en Elise van Hoek-Burgerhart 27 mei 2020
     
 
     
     
 

 

De kanshebbers voor een vaccin tegen Covid-19

    Beursduivel.be / Belegger.nl 21 mei 2020
     
   

Er lopen nu meer dan 100 verschillende programma's om een vaccin tegen het coronavirus te

    ontwikkelen. De meeste daarvan zullen het niet redden, maar de ondernemingen die een
    succesvol vaccin weten te ontwikkelen zullen hun koersen fors zien stijgen.
     
   

Zo steeg de S&P 500-index in april met 2,7% nadat Gilead Sciences positieve resultaten meldde

    in een klinische studie van zijn antivirale middel remdesivir tegen Covid-19.
     
    Hoewel het nog te vroeg is om de winnaars en verliezers te kiezen in de grote coronavaccinrace,
    vooral omdat er tot nu toe voornamelijk op dieren is getest, zette Barron’s de belangrijkste en
    meest veelbelovende kandidaten op een rij.
     
   
     
    De hazen
    Vaccins werken door iemand een minieme hoeveelheid van een specifieke ziekteverwekker toe
   

te dienen, zodat het immuunsysteem zelf antistoffen gaat aanmaken.

   

De snelste vaccinprogramma's proberen stukjes SARS-CoV-2, het virus dat Covid-19

   

veroorzaakt, in het lichaam aan te laten maken, in plaats van in het lab. Moderna, Pfizer en

   

anderen doen dat met een molecuul dat boodschapper-RNA (mRNA) wordt genoemd.

   

Het Amerikaanse Johnson & Johnson en een project van Oxford University in Engeland in

   

samenwerking met AstraZeneca doen het met een genetisch gemanipuleerd verkoudheids

   

(adeno-)virus (de vector), dat de stekels van het coronavirus heeft gekregen zodat het

   

immuunsysteem die leert herkennen. Omdat ervoor gezorgd is dat het gemanipuleerde virus

   

zich niet kan vermenigvuldigen, worden mensen er niet ziek van: een non-replicating viral

   

vector.

    Vandaag werd bekend dat AstraZeneca via de Biomedical Advanced Research and Development
    Authority meer dan een miljard dollar aan Amerikaanse overheidsfinanciering heeft ontvangen
    voor de doorontwikkeling van dit vaccin.
     
`   Moderna
   

De bedrijven die werken met boodschapper-RNA lijken het snelste goede resultaten te boeken.

    Moderna verwacht in de zomer met een Fase 3-onderzoek te kunnen beginnen, en hoopt
    volgend jaar een vaccin aan de Amerikaanse autoriteiten voor te leggen voor goedkeuring. Het
    streeft naar een productie van een miljard doses per jaar. Mochten de klinische proeven,
    gepland voor deze zomer, zeer voorspoedig verlopen, dan zou Moderna deze herfst al een
    noodgebruikvergunning aan kunnen vragen.
     
    Pfizer
   

Farmaciereus Pfizer zei onlangs dat zijn Covid-19-vaccin tegen oktober klaar zou kunnen zijn

    voor een noodvergunning of een versnelde goedkeuringsprocedure. Het bedrijf ontwikkelt zijn
    mRNA-vaccin samen met BioNTech uit Duitsland. Terwijl Moderna een enkel kandidaat-vaccin
    test, onderwerpt Pfizer momenteel vier afzonderlijke versies van zijn vaccin aan klinische
    proeven. Volgens Mikael Dolsten, hoofd wetenschap van Pfizer, zal rond oktober aan zo’n 8000
    mensen het vaccin zijn toegediend, en zal het bedrijf miljoenen doses klaar hebben voor
    bijvoorbeeld zorgmedewerkers en mensen in risicogroepen. Het bedrijf zegt dat het honderden
    miljoenen doses zal maken in 2021.
     
    Johnson & Johnson
    Het Amerikaanse Johnson & Johnson is van plan om in september te beginnen met Fase 1-
    proeven met zijn Covid-19 vaccin. Het bedrijf streeft ernaar begin volgend jaar een
    noodvergunning te krijgen en denkt dan tientallen miljoenen doses beschikbaar te hebben.
     
   

De schildpadden

   

Stel dat geen van de ‘hazen’ het redt, dan is er nog een grote groep ‘schildpadden’ over die de

   

vaccinrace vanuit de achterhoede zouden kunnen winnen. Neem het Franse Sanofi en het Britse

    GlaxoSmithKline, die een alliantie zijn aangegaan om een vaccin te vinden. De bedrijven
    verkopen gezamenlijk zo’n twee miljard vaccins per jaar, en dat levert goudgeld op. Sanofi
    verkocht vorig jaar voor 2.1 miljard dollar aan griepvaccins terwijl GlaxoSmithKline een omzet
    behaalde van 2.4 miljard dollar met een vaccin tegen gordelroos. Sanofi en GlaxoSmithKline
    hopen Fase 1 van de klinische proeven te starten in de tweede helft van dit jaar, met als doel
    volledige goedkeuring tegen het midden van volgend jaar.
     
    Novavax
   

Verder is biotechbedrijf Novavax van plan om deze maand te beginnen met een Fase 1-

    onderzoek naar zijn Covid-19-vaccin. Het heeft daarvoor inmiddels een flinke subsidie gekregen
    van de Coalition for Epidemic Preparedness Innovations. Novavax streeft naar toestemming
    voor noodgebruik tegen het einde van het jaar, en zegt tegen die tijd 100 miljoen doses klaar
    te kunnen hebben.
     
    Een paar winnaars
    Naar verwachting zullen er uiteindelijk meerdere vaccins op de markt komen. Dat is volgens
    experts een goede zaak, omdat het onmogelijk is voor een bedrijf om de hele wereld van
    vaccins te voorzien. “We hebben meerdere vaccins nodig om vooruit te komen, omdat we op dit
    moment niet weten welke de veiligste, de meest effectieve, de meest duurzame en de best
    inzetbare zullen zijn,” zei Dr. Dan Barouch, een wetenschapper die betrokken is bij het
    vaccinproject van Johnson & Johnson.
     
    Het volledige artikel: Beursduivel.be / Belegger.nl 21 mei 2020
     
 
     
     
 

 

Vrijwilligers bereid zich met coronavirus te laten besmetten voor

    vaccinonderzoek
    NOS - Rinke van den Brink 18 mei 2020
     
    Bij de Amerikaanse organisatie 1DaySooner hebben zich ruim 23.000 mensen uit 102 landen
    gemeld om zich, zodra dat mogelijk is, te laten vaccineren tegen het coronavirus en zich
    vervolgens ermee te laten besmetten. Volgens De Telegraaf hebben zich ook veertig
    Nederlanders gemeld.
     
    1DaySooner is een samenwerkingsverband van verschillende Amerikaanse universiteiten met
    overwegend Amerikaanse farmaceuten. De vrijwilligers en 1DaySooner willen de ontwikkeling
    van een vaccin versnellen.
     
    De Amerikaanse organisatie claimt dat er wereldwijd 7000 mensenlevens gered worden als er
    één dag eerder een vaccin is. Een week eerder zou 55.000 mensenlevens sparen, een maand
    eerder 220.000.
     
    Maar ook met vrijwilligers die zich voor het wetenschappelijk onderzoek willens en wetens laten
    besmetten met het coronavirus, blijft vaccinontwikkeling een langdurig proces.
    "Normaal kost het een jaar tot achttien maanden om een virusstam te maken voor zo'n
    onderzoek", zegt Hanneke Schuitemaker, hoofd virale vaccins bij Janssen Pharmaceuticals in
    Leiden. "Je moet een verzwakte stam maken, helemaal steriel, en uitzoeken hoeveel je moet
    toedienen, want mensen moeten er wel ziek van kunnen worden."
     
    Na zo'n human challenge trial waarbij gezonde mensen zich vrijwillig laten besmetten is een
    traditioneel 'fase drie onderzoek' nodig waarbij grote groepen mensen in een gebied waar het
    virus rondgaat gevaccineerd worden en anderen niet. "Zo is het tot nu toe in ieder geval altijd
    gegaan", zegt Schuitemaker.
     
    Dat onderzoek is nodig om de precieze werkzaamheid van een vaccin te bepalen. "Bij
    zo'n human challenge trial kun je meestal niet aantonen dat het vaccin ook werkt tegen de
    ernstigste vormen van de ziekte, in dit geval in de longen. Je vindt dat het werkt in de neus en
    dan is het logisch dat het in de longen ook enige bescherming biedt, maar dat weet je niet
    zeker."
     
    Schuitemaker benadrukt dat inzet van gezonde vrijwilligers die zich laten besmetten normaal
    pas overwogen wordt als er een behandeling is voor mensen die onverhoopt toch erg ziek
    worden. "Janssen overweegt om zo'n onderzoek te gaan doen, maar vanwege de lange
    voorbereidingstijd hoeven we de beslissing pas over acht maanden te nemen. Hopelijk is er
    dan een medicijn beschikbaar of een antilichaam waarmee je patiënten kunt behandelen."
     
    Het initiatief 1DaySooner lijkt ook bereid proefkonijnen in te zetten, zonder dat er een
    behandeling beschikbaar is. Deelnemers verblijven wel in een gecontroleerde omgeving, worden
    nauwlettend in de gaten gehouden en krijgen bij ziekte alle behandelingen die voorhanden zijn.
     
    Een van de mensen die graag dat risico neemt, is de in Canada woonachtige Nederlander
    Andrew Dasselaar. Hij is 44, fit en heeft geen partner of kinderen. "Ik zie andere mensen om
    mij heen ook risico's nemen", zegt hij. "Mijn zus, verpleegkundige, werd ook overgeplaatst naar
    de intensive care, hoewel dat haar vak niet is. Andere cruciale beroepen, zoals vakkenvullers,
    nemen ook meer risico om de samenleving draaiende te houden. Op deze manier wil ik wat
    doen."
     
    Ethici hebben bedenkingen bij deze methode. "Zijn we bereid om principes die we sinds de
    Tweede Wereldoorlog hebben opgebouwd nu te laten varen? Ik kan me dat niet voorstellen",
    zegt Rieke van der Graaf, medisch-ethicus aan het UMC Utrecht. "De geschiedenis kent veel
    voorbeelden van dingen die in de tijdsgeest een goed idee leken, maar dat achteraf niet
    waren."
     
    Van der Graaf noemt het voorbeeld van de Willowbrook State School in New York. In die
    instelling voor mensen met een verstandelijke beperking besmetten artsen vanaf halverwege
    de jaren 50 jonge mentaal geretardeerde patiënten met hepatitis A. Ouders gaven weliswaar
    geïnformeerde toestemming, maar hadden weinig andere mogelijkheden om hun kinderen te
    laten opnemen.
     
    De artsen verdedigden hun experiment met het argument dat het hepatitisvirus alom aanwezig
    was in de instelling. Maar de experimenten gelden nu als een zwarte bladzijde uit de
    Amerikaanse medische geschiedenis.
     
    In Van der Graafs ogen moeten we ervoor waken dat we mensen louter als middel voor
    wetenschappelijke doelen gebruiken. "Ook in een pandemie moeten we ethische standaarden
    hoog houden. Niet alles is dan ineens geoorloofd", zegt ze.
     
    "Zo lang er onvoldoende bekend is over de risico's, ook bij gezonde jonge volwassenen,
    moeten we het niet doen. Op dit moment vind ik het een no-go. Er is geen behandeling
    beschikbaar voor als mensen toch heel erg ziek worden."
     
    Van der Graafs collega Annelien Bredenoord is het daarmee eens. "Als je geen behandeling
    hebt, betwijfel ik of de afweging van het risico tegenover de eventuele baten acceptabel is. De
    risico's voor individuele vrijwilligers voor zo'n onderzoek moeten opwegen tegen wat het
    oplevert. En hoeveel dat misschien ook is, er is een morele ondergrens aan risico's die je met
    individuen mag nemen. Zeker als er alternatieve onderzoeksopzetten zijn. Dat staat in de
    Nederlandse wet en alle internationale ethische codes."
     
    Bredenoord snijdt ook nog een andere ethische kwestie aan. "Welke voordelen zijn er voor het
    bedrijf dat het eerst een vaccin ontwikkelt? Welke voor het land waar dat gebeurt? Is erover
    nagedacht hoe een vaccin dat er op deze manier komt voor iedereen toegankelijk wordt?"
     
    Het volledige artikel: NOS - Rinke van den Brink 18 mei 2020
     
 
     
     
 

 

Bewust besmetten met corona voor vaccintest komt dichterbij

    FD - Thieu Vaessen 14 mei 2020
     
    Nederland speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van een vaccin tegen Covid-19. Dat
    komt met name doordat de Amerikaanse multinational Johnson & Johnson honderden
    miljoenen dollars investeert in vaccinontwikkeling door zijn dochterbedrijf Janssen in Leiden.
    De onderneming liet onlangs weten dat ze zeker een blootstellingsstudie zal overwegen,
    indien toezichthouders daar toestemming voor geven.
     
    Het volledige artikel: FD - Thieu Vaessen 14 mei 2020
     
 
     
     
 

 

Frankrijk vindt voorrang VS op corona-vaccin onacceptabel

    Noordhollands Dagblad 14 mei 2020
     
    Sanofi is een van de grotere spelers onder de tientallen farmaceutische bedrijven die op zoek
    zijn naar een coronavaccin. Branchegenoten als Johnson & Johnson en Inovio Pharmaceuticals
    zijn eveneens in de race.
     
    Het volledige artikel: Noordhollands Dagblad 14 mei 2020
     
 
     
     
 

 

Hoe Nederland de kennis voor een kansrijk coronavaccin uit handen

    gaf
    Het Parool - Jop van Kempen, Bas Soetenhorst 9 mei 2020
     
    Een kansrijk coronavaccin waaraan een Amerikaanse farmaceut werkt, is gebaseerd op
    Nederlands onderzoek. Die kennis had hier kunnen blijven, maar de overheid bedankte ervoor.
    Wat rest, is afwachten wanneer het vaccin deze kant op komt.
     
    Van de ruim 100 kandidaat-vaccins, die er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie nu zijn,
    dichten veel ingewijden Johnson & Johnson de beste papieren toe. En juist dat vaccin is
    gebaseerd op in Nederland ontwikkelde biomedische technologieën: AdVac en PER.C6.
     
    Dinko Valerio (63), Lex van der Eb (86) en Ronald Brus (56) stonden aan de basis van die
    succesvolle technologieën, waarbij met name Van der Ebs pionierswerk doorslaggevend was.
     
    Door de overname van het Nederlandse biotechbedrijf Crucell in 2011 door het Amerikaanse
    farmabedrijf Johnson & Johnson, het grootste ter wereld, is nu de VS in de race om het
    coronavaccin te ontwikkelen.
     
    Als Johnson & Johnson succesvol blijkt, is het maar de vraag wanneer Nederland het vaccin kan
    gebruiken – terwijl het vaccin is gebaseerd op aan de Leidse universiteit ontwikkelde kennis én
    een deel van het onderzoek nog steeds plaatsvindt op Nederlandse bodem: in Leiden, waar de
    ex-medewerkers van Crucell nu in een dochteronderneming van Johnson & Johnson opereren,
    Janssen Vaccines.
     
    Het volledige artikel: Het Parool - Jop van Kempen, Bas Soetenhorst 9 mei 2020
     
 
     
     
 

 

Podcast De Dag: Tussenstand: de wetenschap versus corona

    NPO Radio 1 17 april 2020
     
    Veel mensen zien de komst van een vaccin tegen corona als dé oplossing voor de crisis die de
    pandemie wereldwijd veroorzaakt. 
     
    Aan zo'n vaccin, dat besmettingen moet voorkomen, wordt dan ook met man en macht gewerkt:
    volgens de wereldgezondheidsorganisatie worden er momenteel ongeveer 70 coronavaccins
    ontwikkeld, waarvan er acht veelbelovend uitzien. Daarnaast zijn er talloze onderzoeken naar
    bestaande geneesmiddelen die mogelijk kunnen helpen om tegen het virus te vechten als
    iemand besmet is geraakt. In podcast De Dag een update van hoe ver de wetenschap inmiddels
    gevorderd is.
     
    Viroloog Hanneke Schuitemaker van farmaceutisch bedrijf Janssen Vaccines uit Leiden weet alles
    over de ontwikkeling van de vaccins. Zij leidt het team van één van die acht veelbelovende
    onderzoeken en houdt ondertussen zo goed mogelijk in de gaten welke vorderingen er elders in
    de wereld worden gemaakt.
     
    Mark de Boer, internist-infectioloog in het Leids Universitair Medisch Centrum, onderzoekt sinds
    februari samen met een grote groep deskundigen de ontwikkelingen op het gebied van
    geneesmiddelen die mogelijk kunnen helpen bij de bestrijding van corona. Naast het
    veelbesproken malariamiddel hydroxycholoroquine, waar [de US president] vol op inzet, zijn er
    volgens hem meer middelen interessant om te bestuderen.
     
    Volledig artikel: NPO Radio 1 17 april 2020
     
 
     
     
 

 

Leidse samenwerking ondersteunt ontwikkeling vaccin tegen

    coronavirus
    LUMC Leids Universitair Medisch Centrum 15 april 2020
     
    De afdeling Medische Microbiologie van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) gaat de
    werking onderzoeken van een nieuw experimenteel vaccin tegen het coronavirus. Het
    onderzoek vindt plaats in samenwerking met het Leidse farmaceutische bedrijf Janssen, de
    ontwikkelaar van het kandidaat-vaccin. Janssen is onderdeel van het Amerikaanse
    moederbedrijf Johnson & Johnson.
     
    Het volledige artikel: LUMC Leids Universitair Medisch Centrum 15 april 2020
     
 
     
     
 

  Hoe vaccinmakers zich wapenen tegen een volgende uitbraak
    De Correspondent - Rosanne Hertzberger 9 april 2020
     
    Nieuwe experimentele technieken kunnen ertoe leiden dat er bij een nieuw virus sneller een
    vaccin komt.
     
    De eerste groep kandidaten: DNA- en RNA-vaccins
     
    De tweede groep kandidaten: een virus bevechten met een ander virus
    In totaal zijn er nu 44 vaccins in de running om deze pandemie een halt toe te roepen. Ze
    maken gebruik van een tiental verschillende vaccinatietechnologieën. 
    Sommige van die technologieën kennen we uit de vaccins in ons Rijksvaccinatieprogramma.
    Zo wordt er gewerkt aan een zogenaamd ‘geïnactiveerd’ vaccin, dat bestaat uit virusdeeltjes die
    worden gedood. Ook worden er vaccins ontwikkeld die bestaan uit alleen een (deel van een)
    eiwit van het virus, waartegen een immuunrespons wordt opgewekt, zoals bij ons HPV-vaccin.
    Ook de typische mazelentechniek wordt onderzocht waarin levende, sterk verzwakte
    virusdeeltjes zitten die mensen niet meer ziek kunnen maken, maar die wel immuniteit
    geven tegen the real deal.
     
    Janssen Vaccines and Prevention Leiden
    Het Leidse bedrijf Janssen Vaccines and Prevention, onderdeel van de Amerikaanse farmagigant
    Johnson & Johnson, werkt aan een vaccin tegen covid-19. In hun vaccin maken zij gebruik van
    een zogenoemd adenovirus, dat kreupel is gemaakt zodat het mensen niet ziek kan maken. In
    het lab worden ze genetisch aangepast zodat ze zich niet meer kunnen vermenigvuldigen in de
    cellen van het menselijk lichaam. Er is maar een uitzondering, dat zijn de menselijke cellen die
    groeien in de productiefaciliteit van Janssen zelf. Die cellen dragen het ontbrekende stukje
    genetisch materiaal bij zich zodat de virussen daar wel kunnen repliceren en er genoeg virus
    kan worden gemaakt voor de vaccins. Je kan zo’n virus ‘laden’ met erfelijk materiaal van
    allerlei ziekteverwekkers. Als je er bijvoorbeeld een stukje coronavirus in zet, en het inspuit,
    dan gaat het menselijk lichaam dat onschuldige corona-eiwit zelf maken. En dat resulteert
    in die essentiële afweerrespons met bijbehorend geheugen: immuniteit!
    Deze adenovirussen werden al eerder ingezet als onderdeel van een ebolavaccin. Dat vaccin is
    inmiddels al verder gevorderd, het werd al ingezet voor vaccinaties in gebieden net buiten
    de hot zone van de ebola-uitbraak in Rwanda en de Democratische Republiek Congo. Het wacht
    momenteel bij het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) op toelating tot de markt.
    In het lab worden ze genetisch aangepast zodat ze zich niet meer kunnen vermenigvuldigen in
    de cellen van het menselijk lichaam. Er is maar een uitzondering, dat zijn de menselijke cellen
    die groeien in de productiefaciliteit van Janssen zelf. Die cellen dragen het ontbrekende stukje
    genetisch materiaal bij zich zodat de virussen daar wel kunnen repliceren en er genoeg virus
    kan worden gemaakt voor de vaccins.
     
    Van alle vaccinkandidaten maakt bijna de helft gebruik van een nieuwe flexibele technologie,
    die snel op te schalen is en waar vaccinproductie kan beginnen op basis van een bestandje met
    de genetische code.
     
    Het volledige artikel: De Correspondent - Rosanne Hertzberger
     
 
     
     
 

  Leidse technologieën en een hechte supply chain versnellen 
    ontwikkeling COVID-19 vaccin flink
    Link magazine 7 april 2020
     
    Farmaceut Janssen in Leiden: Het ontwikkelen van een vaccin kan niet zonder een goed begrip
    van de wisselwerking tussen virus en antilichamen. Dat vergt de ontwikkeling van een model
    waarvoor we tools als artificiële intelligentie en machine learning inzetten. Die technologieën
    gebruiken we ook voor het ontwikkelen van het productieproces. We kunnen een digitale versie
    van onze productie – een digital twin - maken en vele duizenden data-punten daarin
    analyseren om in een vroeg stadium alle mogelijke knelpunten te kunnen identificeren.
        
    De AdVac® en PER.C6®-platformtechnologieën, ontwikkeld door Janssen Pharmaceutical
    Companies in Leiden, onderdeel van het Amerikaanse farmaceutische concern Johnson &
    Johnson, zijn dé instrumenten die gebruikt worden om snel een COVID19-vaccin te ontwikkelen
    Veel sneller dan de 18 tot 24 maanden die daar normaal gesproken voor nodig zijn, vertelt Dirk
    Redlich, Vice President, Head CMC Development and Clinical Trial Material (CTM) Production.
       
    Dat platform, aldus zijn collega Paul Ives, Senior Director Drug Substance Development, ook in
    de conference call aanwezig, is vergelijkbaar met het platform waarmee autobouwers werken:
    Daaarin is vastgelegd wat de configuratie is van het chassis. Daar bovenop kunnen dan
    verschillende carrosserieën gebouwd worden, sedan, hatchback of cabriolet – in dit geval zijn dat
    verschillende kandidaat vaccin vectors. In 2014-2015 hebben wij in Leiden datzelfde platform
    gebruikt voor de ontwikkeling van het vaccin tegen Ebola. Heel veel zaken liggen dus al op zijn
    plaats, vandaar dat we nu veel snelheid kunnen maken in de ontwikkeling van een COVID-19
    vaccin.’ Snel betekent in dit geval dat reeds in september de eerste klinische testen op mensen
    zullen plaatsvinden en al begin volgend jaar de eerste dosissen van het vaccin voor gebruik in
    noodgevallen kan plaatsvinden om de pandemie de kop in te drukken.
     
    Maar het is verre van een gelopen race, zo maken beide mannen ook duidelijk. Er is op dit
    moment met het AdVac-platform een kandidaat vaccin geselecteerd dat momenteel in dieren
    getest wordt. Parrallel daaraan wordt de productie opgeschaald waarvoor de ook in Leiden
    ontwikkelde PER.C6®-technologie belangrijk is. Die cellijn geeft een hoge ‘opbrengst, zo duidt
    Redlich. ‘Dankzij die hoge kwaliteit van de output kunnen wij onze productie snel opschalen,
    van de gebruikelijk 10 liter naar 1000 liter. Daarvoor hebben we binnen Johnson & Johnson
    voldoende capaciteit in mensen en middelen beschikbaar. Naast de productiefaciliteit in
    Leiden zijn we er ook een aan het opzetten in de VS en in andere plaatsen in de wereld.’
     
   

Het volledige artikel: Link magazine

     
 
     
     
 

  Coronavaccin: de stand van zaken
   

Zorgwijzer - Koen Kuijper 6 april 2020

     
    Volgens de NOS zijn er wereldwijd al ruim 40 bedrijven en academische instellingen die werken
    aan een vaccin. De ‘race’ is dus in volle gang.
     
    Vier bedrijven die volgens experts voorop lopen in de ontwikkeling van een coronavaccin:
1   Moderna: biotechbedrijf uit Boston (VS) die in de Amerikaanse stad Seattle als eerste is
    gestart met klinische tests.
2   Janssen Biologics: dochterbedrijf van Johnson & Johnson die op basis van dierproeven een
    geschikt kandidaat-vaccin heeft geselecteerd.
3   Pfizer & BioNTech SE: Amerikaans en Duits bedrijf die samenwerken bij de ontwikkeling van
    een vaccin.
4   CureVac: een ander Duits biotechbedrijf dat goed op weg lijkt te zijn naar een werkzaam
    vaccin.
     
    Het volledige artikel: Zorgwijzer - Koen Kuijper
     
 
     
     
 

 

Just big pharma blijft globaal handelen

   

NRC Handelsblad - Rosanne Hertzberger 4 april 2020

     
    Wat maken we toch weinig spullen in dit land. Wat zijn we toch afhankelijk en kwetsbaar.
    Alles moet worden geïmporteerd.
    We lopen over van het voedsel. Maar we hebben geen honger, we hebben ademnood en griep,
    we hebben medische apparatuur nodig en bovenal vaccins.
     
    En nu? Nu werkt Janssens V&P in Leiden aan een belangrijk kandidaatvaccin voor corona. Een
    vaccin met de adenovirussen en bijbehorende cellijn die ooit groot werden gemaakt door Crucell,
    het Nederlandse biotechwonder. Alleen is het geen Nederlands vaccin meer. Janssens is
    onderdeel van de Amerikaanse megafirma Johnson&Johnson (J&J).
     
    Het volledige artikel: NRC Handelsblad - Rosanne Hertzberger
     
 
     
     
 

 

Zo ver zijn we in de zoektocht naar een vaccin tegen corona

   

NOS op 3 4 april 2020

     
    Het is dé oplossing tegen het coronavirus: een vaccin. Maar wanneer is dat er?
    Het is een race tegen de klok: wie heeft het eerst een vaccin tegen corona?
    In deze video leggen we uit wat de status is van die zoektocht.
     
    Universiteiten en farmaceutische bedrijven over de hele wereld werken er hard aan. Ook de
    farmaceut Janssen uit Leiden is in de race. Zij kozen deze week welk mogelijk vaccin tegen
    corona zij definitief verder gaan ontwikkelen. Maar; de weg naar succes is lang. En ook
    anderen willen zo snel mogelijk hun vaccins gaan testen.
     
    Wat moet er nog gebeuren voor we een definitief coronavaccin kunnen verwachten?
     
    De volledige uitzending: NOS op 3
     
 
     
     
 

 

Hanneke Schuitemaker over het ontwikkelen van een vaccin tegen

    corona
   

Op1 3 april 2020

     
    Over de hele wereld wordt in labs koortsachtig gewerkt aan hét vaccin tegen Corona. Zo ook in
    een lab in Leiden van farmaceut Janssen Vaccines. Die zoektocht wordt geleid door hoofd vaccin
    ontwikkeling Hanneke Schuitemaker. Zal het langverwachte vaccin tegen corona van Nederlandse
    bodem komen? Schuitemaker vertelde erover bij Op1.
     
    De volledige uitzending: Op1 3 april 2020
     
 
     
     
 

 

Volhardende viroloog is dichtbij een vaccin tegen het coronavirus

   

FD Financieele Dagblad - Alex Ruitenbeek 2 april 2020

     
    Portret van viroloog, hoogleraar en hoofd virale vaccins Hanneke Schuitemaker, Zij leidt bij
    Janssen Vaccines in Leiden [Johnson & Johnson] het onderzoek naar een vaccin tegen corona,
    met een team van rondhonderd mensen. De ontwikkeling van het virus gaat sneller dan
    gedacht, al is het de vraag of het vaccin er komt voor de verwachte tweede golf besmettingen.
     
    Schuitemaker kan als een van haar prestaties haar vaccin tegen ebola aanvoeren, het virus
    dat West-Afrika al jaren treft.
     
    Het volledige artikel: FD Financieele Dagblad - Alex Ruitenbeek
     
 
     
     
 

 

De zoektocht naar een coronavaccin: komt het nog op tijd?

   

nu.nl 2 april 2020

     
    In Nederland zorgt het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), die beoordelen of
    een medicijn betrouwbaar is, ervoor dat onderzoeksdossiers in het kader van COVID-19 sneller
    worden beoordeeld.
     
    Daarnaast heeft het Europese geneesmiddelenbureau EMA, dat toezicht houdt op de kwaliteit
    van geneesmiddelen voor mens en dier binnen de Europese Unie, een richtlijn - pdf - opgesteld.
    Daarin is onder meer vastgelegd hoe in uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld als proefpersonen
    in isolatie moeten, de kwaliteit van de onderzoeksdata gewaarborgd kan worden. Ook staat in
    de richtlijn welke onderzoeksdata nodig zijn om tot een vaccin of medicijn te komen dat op de
    markt gebracht kan worden.
     
    Virusdeskundige Leonoor Wijnans van het CBG en lid van de EMA-taskforce:
    Een voordeel is dat veel vaccins die nu ontwikkeld worden, gebaseerd zijn op bekende
    vaccinconstructen. Een goed voorbeeld hiervan is het vaccin waarmee de Leidse farmaceut
    Janssen bezig is. Het bedrijf gebruikt dezelfde werkwijze voor de ontwikkeling van een vaccin
    tegen COVID-19 als bij een vaccin tegen ebola. Van deze vaccinconstructen bestaan al veel
    veiligheidsdata en daarom zijn bepaalde dierstudies niet meer nodig.
      
    Het volledige artikel: nu.nl
     
 
     
     
 

 

Leidse farmaceut: Eerste resultaten zijn echt positief

   

nu.nl | NOS 1 april 2020

     
    Hanneke Schuitemaker, hoofd virale vaccins bij farmaceut Janssen, zegt geen garanties te
    kunnen bieden, maar vol vertrouwen te zijn dat het bedrijf in Leiden op dit moment een
    werkend vaccin tegen het coronavirus ontwikkelt.
     
    Maandag werd bekend dat de farmaceut uit tien opties voor een vaccin er een heeft gekozen
    die het positiefste resultaat had op basis van dierproeven en daarnaast op grote schaal 
    geproduceerd kan worden.
     
    "Uit de tests bleek dat dit vaccin antistoffen aanmaakt die zich kunnen hechten aan het
    coronavirus en dit kunnen neutraliseren", vertelt Schuitemaker. Het gaat nog om resultaten
    in de eerste testfase.
     
    Toch besloot het Amerikaanse moederbedrijf van Janssen, Johnson en Johnson in
    samenwerking met de Biomedical Advanced Research and Development Authority (BARDA),
    onderdeel van het Amerikaanse ministerie van gezondheid, diezelfde maandag ruim 1 miljard
    dollar (zo'n 900 miljoen euro) te investeren in de ontwikkeling van het vaccin.
     
    Het volledige artikel / volledige uitzending: nu.nl | NOS
     
 
     
     
 

 

Zoektocht naar coronavaccin lijkt sneller te verlopen dan verwacht

   

.Newsmonkey - Mick van Loon 30 maart 2020

     
    Janssen NL | Johnson & Johnson US
    Bij Janssen onderzoeken ze momenteel een minder experimentele aanpak: het ontwikkelt
    een op vectoren gebaseerd vaccin, een methode die leidde tot het ebolavaccin. In wezen is het
    gebouwd op een niet-replicerend verkoudheidsvirus (of virale vector) waaraan een beetje
    coronavirusgenetica is toegevoegd. Het vaccin zou in de spieren van een persoon worden
    geïnjecteerd, waar het geïnjecteerde virus een eiwit genereert. Als dat eiwit correct ‘vouwt’ (de
    juiste vorm bereikt), kan het een immuunrespons veroorzaken. Het virus dat als vector wordt
    gebruikt, kan trouwens niemand ziek maken. Het stukje corona dat erin zit moet ervoor
    zorgen dat een lichaam antistoffen gaat maken.
     
    Volledig artikel: Newsmonkey - Mick van Loon
     
 
     
     
 

 

Leids coronavaccin mogelijk begin volgend jaar beschikbaar

   

.
FD Financieele Dagblad - Thieu Vaessen NOS | NRC 30 maart 2020

     
    Om snelle beschikbaarheid mogelijk te maken, gaat Johnson & Johnson $1 mrd investeren in
    de ontwikkeling en productie van het vaccin. Een belangrijk deel van dat geld gaat naar de
    vestiging in Leiden [Janssen V&P, red.], waar het bedrijf zijn vaccinactiviteiten heeft
    geconcentreerd.
     
    De investering van $1 mrd is ook bestemd voor uitbreiding van de productiecapaciteit naar 1
    miljard doses per jaar. De huidige fabriek in Leiden kan 300 miljoen doses produceren. Johnson
    & Johnson is van plan om in ieder geval in de Verenigde Staten een tweede vaccinfabriek te
    bouwen.
     
    Hanneke Schuitemaker, hoofd virale vaccins: "Vandaag hebben we het interessantste
    kandidaat-vaccin uitgekozen, dat nu verder onderzocht wordt. Daarnaast hebben we twee
    reserve-kandidaten geselecteerd. Dat maakt de kans het grootst dat het juiste vaccin
    grootschalig in productie kan."
     
    De verwachting is dat in september klinische studies bij mensen starten. Begin volgend jaar
    hoopt de farmaceut de eerste vaccins te kunnen leveren. "Dat is wel in het meest gunstige
    geval", zegt Schuitemaker. "Dat zou dan gaan om gebruik in noodsituaties, dus dat is ook
    afhankelijk van hoe de pandemie er tegen die tijd uitziet."
     
    Bij de ontwikkeling van zijn coronavaccin krijgt Janssen steun van de Amerikaanse overheid, met
    name van het Amerikaanse agentschap Barda. Het agentschap betaalt ook een deel van de
    investeringssom van $1 mrd.
     
    Nu één kandidaat-vaccin is geselecteerd, gaat Janssen in Leiden beginnen met grootschalige
    productie van het middel. Een vroegtijdige start is noodzakelijk, omdat gebruik wordt gemaakt
    van biologische processen die niet snel zijn op te schalen. Een goedgekeurd vaccin zal
    uiteindelijk tegen kostprijs ter beschikking komen. Het middel zal 'betaalbaar' zijn. 
     
    De eerste testen met het vaccin op mensen zullen buiten Nederland plaatsvinden. Janssen
    besloot al eerder in principe uit te wijken naar de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk,
    omdat de Nederlandse procedures te tijdrovend zouden zijn.
     
    Het volledige artikel / de volledige uitzending: FD Financieele Dagblad - Thieu Vaessen, NOS | NRC
     
 
     
     
 

 

Komt hét corona-vaccin uit Leiden? 'In september gaan we op mensen

    testen'
   

.
NOS Nieuwsuur artikel NOS Nieuwsuur uitzending 27 maart 2020

     
   

Het farmaceutisch bedrijf Janssen Vaccines [Johnson & Johnson] uit Leiden denkt een mogelijk

    corona-vaccin in september op mensen te kunnen gaan testen. Dat is eerder dan verwacht.
    Het startsignaal was in januari 2020, toen China met de genetische code van het coronavirus
    naar buiten kwam. "De afgelopen twee maanden hebben we gekeken wat voor afweerreactie het
    opwekt in dieren. Normaal duurt die fase twee jaar."
     
    Vanaf nu gaat het Leidse bedrijf het materiaal produceren dat het vanaf september in mensen
    gaat testen. Hoofd virale vaccins Hanneke Schuitemaker: "Parallel daaraan gaan we ook alvast
    opstarten met het produceren van vaccins. Dat doen we at risk, we weten niet of ons vaccin gaat
    werken. Maar als het werkt, dan hebben we alvast een voorraadje. Dat is onze strategie."
     
    In december weten de onderzoekers dan hopelijk of het vaccin een goede afweerreactie geeft.
    Maar daarmee is er nog altijd geen vaccin dat massaal verspreid kan worden. "Dan volgt juist
    het monnikenwerk. Zorgen dat je goed kunt produceren en aantonen dat het vaccin effectief is
    en beschermt, dat is nog een heel lang traject. Voordat er een vaccin op grote schaal
    beschikbaar is, zijn we zeker zo'n anderhalf jaar verder."
     
    Het kabinet zei vandaag dat de overheid veel sneller toestemming gaat geven aan bedrijven
    om mogelijke coronavaccins op mensen te testen. Maar Janssen is al in gesprek met de
    Amerikaanse overheid om in de VS te gaan testen: "De Amerikaanse overheid heeft veel
    ervaring met ons type vaccin. Zij kennen ons dossier, zij weten precies waar ze op moeten
    letten. Het is echt in het belang van de snelheid om daar nu die studie, in ieder geval voor een
    deel, te doen. Voor de beschikbaarheid van het vaccin maakt het niet uit waar de studies worden
    gedaan. Als het vaccin werkt, wordt het beschikbaar gesteld voor de hele wereld. Amerika heeft
    er straks niet meer recht op dan een ander land. Overheden moeten met elkaar afspreken
    welke risicogroepen als eerste een vaccin krijgen."
     
    Het volledige artikel / de volledige uitzending: NOS Nieuwsuur artikel, NOS Nieuwsuur uitzending
     
 
     
     
 

 

.Het gevecht tegen corona: testen, vaccins en medicijnen

   

FD Financieele Dagblad - Thieu Vaessen 23 maart 2020

     
    In Leiden wordt er met meer dan honderd mensen gewerkt aan een coronavaccin. Het
    farmaceutische dochterbedrijf Janssen van het Amerikaanse medische concern Johnson &
    Johnson zal dat vaccin vermoedelijk niet in Nederland op mensen testen. De regels
    voor klinische testen op mensen zijn in Nederland strenger dan in andere landen en zouden
    volgens het concern vertraging opleveren. Om snelheid te maken, wordt het Leidse vaccin
    waarschijnlijk in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk getest.
     
    Volgens Janssen is het wenselijk dat Nederland 'snel grote stappen zet om de regels aan te
    passen'. Het farmabedrijf ontwikkelde in Leiden al eerder vaccins tegen Ebola en hiv. Ook die
    vaccins zijn alleen buiten Nederland op mensen getest. Janssen onderstreept dat het bedrijf
    voor klinische testen niet afhankelijk is van Nederland.
     
    Het volledige artikel: FD Financieele Dagblad - Thieu Vaessen
     
 
     
     
 

 

De zoektocht naar een coronavaccin is na een stroef begin in volle

    gang
   

FD Financieele Dagblad - Thieu Vaessen 5 maart 2020

     
    Het farmaceutische bedrijf Janssen kwam, net als een aantal van zijn concurrenten, al half
    januari in actie, nadat de Chinezen de genetische code van het nieuwe coronavirus hadden
    gepubliceerd. Die openheid was een zegen. De informatie stelde wetenschappers van meerdere
    bedrijven in staat direct te gaan werken aan potentiële vaccins.
     
    In Leiden werkt Janssen met tien verschillende kandidaatsvaccins, die op een reeks criteria
    worden getest. Uit het onderzoek zal één 'leidende kandidaat' naar voren komen. Dit vaccin kan
    dan in het najaar voor het eerst op mensen worden getest, in eerste instantie vooral op
    bijwerkingen. Janssen hoopt de resultaten van dat onderzoek begin volgend jaar beschikbaar te
    hebben. Dit jaar al zal Janssen zijn experimentele vaccin waarschijnlijk in productie nemen en
    daar treft het bedrijf nu voorbereidingen voor. Want het is niet verantwoord te wachten op de
    resultaten van het onderzoek naar bijwerkingen en effectiviteit, omdat de productie van het
    vaccin een tijdrovend proces is. De werkzame stof moet in bioreactoren stapsgewijs worden
    'opgekweekt. Dat is als kijken naar het groeien van gras.'
     
    Janssen gaat dit jaar dus waarschijnlijk miljoenen doses van een vaccin produceren, terwijl het
    middel mogelijk onvoldoende effectief zal blijken of om een andere reden niet wordt
    goedgekeurd. In dat onverhoopte geval moet het bedrijf de hele productie vernietigen.
     
    Het volledige artikel: FD Financieele Dagblad - Thieu Vaessen
     
 
 
  Back to Top
 
 

 
 
Entree

|

Overheid Organisaties

|

Bijwerkingen

|

Vaccins

|

Medicijnen

|

Landen

|

Immuniteit

|

Artikelen

|

Contact
 
 

Vaccins en medicijnen tegen coronavirus SARS-CoV-2 | Liliane Limpens | Disclaimer | update 30 januari 2021